يكى از نكاتى كه رسول گرامى اسلام (ص) همواره بر آن تأكيد كرده و مسلمانان را نسبت به آن هشدار مى‌دادند، لزوم تمسك به قرآن و عترت و جدايى‌ناپذيرى اين دو از يكديگر بود.

آن حضرت بر اساس روايت شريفى كه به صورت متواتر از شيعه و اهل سنت نقل شده است، مى‌فرمايد:

من دو چير گرانبها را در ميان شما به يادگار مى‌گذارم و تا زمانى كه بدانها تمسك جوييد هرگز گمراه نمى‌شويد: يكى كتاب خدا و ديگرى خاندان و اهل بيت من. اين دو از يكديگر جدا نمى‌شوند تا زمانى كه در [كنار] حوض [كوثر] بر من وارد شوند.[١]

امام على (ع) نيز در روايتى، مضمون حديث ثقلين را به صورت ديگرى يبان كرده‌اند. آن حضرت مى‌فرمايد:

خداوند ما را پاكيزه داشته و از خطا حفظ كرده است. او ما را گواه بر آفريدگان خويش و حجت خود در سرزمين ساخته و ما را با قرآن و قرآن را ما قرار داده است؛ نه ما از قرآن جدا مى‌شويم و نه قرآن از ما.[٢]

بر اساس اين حقيقت انكارناپذير مى‌توان گفت: عزلت و غيبت خاندان پيامبر اكرم (ص) موجب مهجوريت قرآن و غيبت آن از متن جامعه مى‌شود، همچنانكه اقبال و رويكرد مردم به اين خاندان و حضور فعال آنان در عرصه اجتماع، موجب ظهور و بروز قرآن و جارى شدن آن در بستر جامعه مى‌گردد.

بررسى رواياتى كه به جايگاه و نقش قرآن در پيش و پس از ظهور اشاره دارند، اين موضوع را بر ما روشن ساخته و حقانيت كلام نبى مكرم اسلام (ص) را بيش از پيش روشن مى‌سازد.

با توجه به آنچه گفته شد، در اين مقاله مرورى اجمالى بر روايات ياد شده خواهيم داشت؛ باشد تا با ظهور امام مهدى (ع) و تجلى كامل ولايت، شاهد ظهور و تجلى كامل قرآن كريم و بهره‌ورى تام و تمام جهانيان از اين مائده آسمانى باشيم.

١. قرآن در پيش از ظهور

در تصويرى كه روايات معصومان (ع) از جايگاه قرآن در پيش از ظهور امام عصر (ع) ارائه مى‌دهند، قرآن كتابى مهجور و متروك است كه تنها خطى و رسمى از آن باقى مانده است و مردم تنها به تلاوت آن اكتفا مى‌كنند. ١- ١. پيامبر گرامى اسلام (ص) در اين زمينه مى‌فرمايد:

بر امت من زمانى پيش مى‌آيد كه از قرآن جز نقش آن و از اسلام جز نام آن باقى نباشد، به ظاهر مسلمان ناميده مى‌شوند در حالى كه بيش از همه مردمان از آن دورند. مسجدهايشان آباد ولى خالى از هدايت است.[٣]

١- ٢. آن حضرت در روايت ديگرى وضعيت اسلام و قرآن در قبل از ظهور را چنين توصيف مى‌كنند:

... زمانى براى امت من فرا رسيد كه از اسلام جز نام و از قرآن جز نقشى باقى نمى‌ماند. در اين هنگام خداوند بزرگ مرتبه به او اجازه قيام مى‌دهد و اسلام را با وى آشكار و تجديد مى‌كند.[٤]

١- ٣. حضرت ختمى مرتبت (ص) همچنين در بخشى از خطبه‌اى كه در آن به بيان‌