با آغاز كار دولت جديد جمهورى اسلامى، كه عنايت ويژه‌اى به موضوع مهدويت دارد، بار ديگر توجه محافل غربى به اين موضوع جلب شده است و از اين رو در پى تحليل و بررسى آن برآمده‌اند.

مقاله پيش‌رو كه از پايگاه اطلاع رسانى فارسى شبكه‌BBC گرفته شده، يكى از آخرين تحليل‌هايى است كه در اين باره منتشر شده است. از آنجا كه به نظر مى‌رسد آگاهى از مفاد اين مقاله براى پژوهشگران حوزه مهدويت مفيد باشد، در اين شماره اقدام به درج آن كرده‌ايم. ايمان به ظهور يك منجى در دوره‌هاى تاريخى گوناگون و به ويژه در آخرالزمان، تنها محدود به اسلام نيست؛ اديان مختلف هر يك ظهور منجى يا منجيانى را نويد داده‌اند كه در چه شرايط ويژه‌اى ظهور مى‌كنند تا سامانى تازه و البته نهايى به دين و دنيا بخشند.

در اين ميان، انديشه مهدويت و انتظار ظهور دوازدهمين امام شيعيان كه بر پايه آموزه‌هاى دينى و باور پيروانش، اكنون غايب از نظرهاست، اصلى اساسى و بنيادين در تشيع به شمار مى‌رود.

با اين همه، اعتقاد به امام زمان و انتظار ظهور وى، تنها محور مشترك بين پيروان چنين انديشه‌اى بوده و در گذر زمان، قرائت‌ها و تفاسير گوناگونى از آن به دست داده شده و در موارد متعددى، كسانى مدعى ارتباط با امام زمان [ع‌]، به خواب ديدن او يا داشتن رسالتى خاص در اين زمينه شده‌اند. هر چند، جريان غالبى كه تفسير و ارائه احكام دينى را بر عهده داشته، غالباً در برابر چنين سخنانى مواضعى انتقادى اتخاذ كرده است.

اگر چه مسئله مهدويت، همواره موضوعى بحث برانگيز و جنجالى بوده، به نظر مى‌رسد كه پس از استقرار جمهورى اسلامى و به ويژه در دو دهه گذشته، تلقى‌هاى رايج در مورد امام زمان [ع‌]، توسل به او و در نهايت زمان ظهور و ويژگى‌ها و وظايف مؤمنان در قبال وى دستخوش تغييراتى قابل توجه شده است.

مسجد جمكران در نزديكى قم را مى‌توان مظهر عينى اين تحولات دانست. در سال‌هاى اخير اقبال به اين مسجد به طور فزاينده‌اى رو به افزايش بوده اما اين رونق با انتقاداتى نيز همراه بوده است. شدت اين انتقادها تا آنجا بود كه محراب و شيشه‌اى مزين به چراغى سبز براى زيارت زائران، پس از مدتى برداشته شد. با اين همه، چاهى كه زائران عريضه‌هاى خود را در آن مى‌اندازند، همچنان پذيراى هزاران نامه‌اى است كه روزانه و به ويژه سه شنبه شب‌ها براى رسيدن به دست امام زمان [ع‌] به داخل آن انداخته مى‌شود.

مسجد جمكران تا پيش از انقلاب مسجدى كوچك و كم رونق بود و گفته شده كه باورهاى مربوط به آن را اكثريت علماى دينى به رسميت نشناخته‌اند، با اين همه، مسجد جمكران اكنون موقعيتى منحصر به فرد پيدا كرده و يكى از شلوغ‌ترين مكان‌هاى مذهبى در ايران است.

به هر روى، رويكردهاى تازه به مسئله امام زمان [ع‌]، اكنون تنها بحثى نيست كه در سطح جامعه يا محافل مذهبى ايران مطرح باشد و دامنه آن به طور روشن و تأثيرگذارى به حوزه سياست نيز كشيده شده و به نوعى صف‌آرايى بين حاميان قرائت‌هايى متفاوت از مهدويت انجاميده است.

در حقيقت، در سال‌هاى اخير، رواج كم‌سابقه و پردامنه تلقى‌هاى خاص از مسئله انتظار و ظهور امام زمان، چه در عرصه نظر و در چه حوزه عمل در سطوح وسيعى نمود يافته است و همين امر موجب شده كه طيفى از روحانيت شيعه بسيارى از اين باورها را خرافه و گرايش به آنها را تحجر قلمداد كنند.