پزشكى مدرن علاوه بر دستاوردهايى كه همراه داشته، حامل آسيب ها و عوارض سنگينى نيز بوده است. دور شدن پزشكى جديد از درمان هاى طبيعى و گياهى و محور قرار دادن درمان هاى شيميايى و صناعى، عامل اصلى بروز اين آسيب ها و عوارض به شمار مى رود. امروز بيمارى هاى ياتروژنيك يا «پزشك زاد» خود، حجم عظيمى از بيمارى هاى مبتلا به مردم را تشكيل مى دهد. مقاله زير به بررسى ابعاد اين موضوع پرداخته است.

روى شوراتز، عضو انجمن پزشكى آمريكا مى گويد:

ما بايد مردم را نسبت به بى ثباتى و عدم قطعيت پزشكى جديد آگاه نماييم. در پناه چنين پزشكى اى است كه بسيارى از مردم نه تنها درمان نمى شوند، بلكه در مواردى با مشكلاتى نيز روبرو مى شوند. اين يك واقعيت است كه پزشكى امروز، بر پايه آزمايش و خطا بنيان نهاده شده است.

امروزه، بيمارى «پزشك زاد»[١] و يا به عبارتى ديگر بيماريى كه محصول پزشكى مدرن است، به مثابه خطرى براى سلامت مردم كشورهاى مختلف شناخته مى شود. هم اينك در پايگاه اطلاعاتى «مدلاين» آمريكا، هفت هزار مقاله، گزارش و پژوهش علمى كه از سال ١٩٦٦ به بعد نوشته شده است، نگهدارى مى شود كه بيانگر آن است كه تعداد قابل توجهى از بيماران با مشكلاتى كه محصول معالجات و يا تأثيرات نامطلوب داروها مى باشد، مواجه شده اند. واقعيت آن است كه اين تأثيرات زيان آور و حتى مرگ بار با هر جنبه اى از پزشكى نوين، از داروها گرفته تا تشخيص، درمان و اعمال جراحى، ملازم و همراه شده است.

فشار اقتصادى‌

مشكلات و نابسامانى هاى حاصله از درمان هاى پزشكى جديد با خلق فشارهاى اقتصادى جدّيى همراه شده است. به عنوان نمونه، بر طبق آمار ارائه شده در آمريكا تنها در سال ١٩٩٥ بالغ بر ٧٦ ميليارد دلار بر اقتصاد اين كشور، فشار اقتصادى حاصل از اين پديده تحميل شده است كه اين رقم تقريباً دو برابر هزينه درمان ديابت در آمريكا و همسان هزينه هاى مصروف شده براى درمان بيماران قلبى و عروق است.

به طور كلى، بيمارى هاى پزشك زاد مى تواند محصول عواملى از جمله اشتباهات در تجويز و يا استفاده از داروهاى نامناسب، سوانح ناخواسته، استفاده نامناسب از شيوه هاى تشخيص و درمان، آسيب ها و پيامدهاى جانبى، بالقوه و ذاتى پزشكى مدرن، اعمال جراحى و مواردى از اين دست باشد.

محيط بيمارستان ها

محيط بيمارستان ها منشأ خطرات فراوانى محسوب مى شود. مطالعات انجام شده در دانشكده پزشكى هاروارد، حكايت از آن دارد كه ٣٦ درصد بيمارانى كه در بيمارستان ها پذيرش مى شوند، با آسيب هاى حاصل از بيمارى هاى پزشك زاد روبه رو مى شوند كه اين مسئله در مورد ٢٥ درصد اين جمعيت با عوارض جدى و حتى مرگ بار همراه است. به علاوه، آمارها بيانگر آن است كه بيش از نيمى از اين پديده، محصول استفاده از داروهاى جديد است. نتيجه يكى از بررسى هاى به عمل آمده در يكى از بيمارستان هاى آموزشى بر روى ايست هاى قلبى حكايت از آن دارد كه ٦٤ درصد اين گونه ايست ها، قابل پيش گيرى بوده كه استفاده نامناسب از داروها علت اصلى آنها محسوب مى شود. علاوه بر اختلالاتى از اين دست، محيط خود بيمارستان ها هم به عفونت ها و سرايت بيمارى هاى خطرناك از جمله ابتلاى به بيمارى هايى كه حاصل عملكرد ميكرو ارگانيسم هاى نادر و يا مقاوم در برابر داروها هستند و از اين رو درمان آنها نيز غالباً با مشكلاتى جدى همراه است، دامن مى زنند.

آمارها بيانگر آن است كه ١٥ درصد فعاليت بيمارستان ها معطوف به درمان آثار جانبى داروها شده است. واقعيت آن است كه هر نوع دارويى ولو داروهاى مرسومى كه حتى بدون تجويز پزشك مى توان به راحتى آنها را از داروخانه ها تهيه نمود، با آثارى جانبى همراهند. اين تأثيرات عمدتاً شامل كهير، حالت تهوع، سردرد، سرگيجه، خواب آلودگى، اسهال و خونريزى معده است كه شمار قابل توجهى از استفاده كنندگان را به خود مبتلا مى سازد؛ اما جداى از اين موارد، حساسيت ها و پيامدهاى شديدترى كه مى تواند جدى تر و وخيم تر برشمرده شوند، شامل افسردگى روحى، ضربان نامنظم قلب، گلو درد، برونشيت، نقص و اختلال سيستم ايمنى بدن، اختلالات شديد خونى همچون: كم خونى، مسموميت زايى و آسيب به كبد و كليه و ... است.

به رغم آشكار بودن اين گونه تأثيرات نامطلوبِ‌