اشاره: در طى چند شماره گذشته تا اندازه‌اى درباره اهميت دعاى تعجيل فرج، احاديث مربوطه و برخى از نكات آنها با شما خوانندگان گرامى سخن گفتيم. در اين نوشتار، نگاهى داريم به يك بعد از تحليل و فلسفه اين دعا. حقيقت دعا و درخواست با قضا و قدر، مصلحت و مشيت الهى چگونه است؟ نوشتار ذيل تبيين پاسخ اين دو سؤال است. روشن است كه در اين زمينه، مطالب و حقايق زيادى قابل طرح مى‌باشد؛ اما به دليل رعايت اختصار به همين مقدار بسنده مى‌كنيم.

دعا و درخواست از خداوند در حقيقت، فعليت و شكوفايى استعداد، و زمينه‌سازى، و آمادگى براى دريافت فيض الهى است. اين امر داراى دو مرتبه يا مرحله است:

يكى مرتبه زبانى، و ديگرى مرتبه استعدادى و وجودى (و به تعبير ديگر: زبان قال و زبانحال). جنين وقتى به مرحله چهارماهگى مى‌رسد استعداد و ساختار وجوديش شكوفا شده و آماده پذيرش روح مى‌گردد. همين استعداد و آمادگى، دعا و درخواست او براى دريافت فيض از خدا، و افاضه روح از خداوند به آن، اجابت دعاى اوست. تلاش و زحمت بسيار يك كشاورز و آماده كردن زمين از هر جهت، دعا و درخواست او از خدا براى بارور شدن زمين و به عمل آمدن محصول است و متقابلًا نزول باران، شكوفا شدن بذر و به وجود آمدن محصول نيز استجابت خداوند نسبت به اين دعاست.

خلاصه آنكه به طور كلى هر آمادگى و استعداد و جودى (مخصوصاً آنگاه كه با تلاش و كوشش و زحمت انسان شكل مى‌گيرد) دعا و درخواست وجودى و زبان حال آن استعداد براى دريافت فيض از جانب خداوند است، و افاضه فيضى مناسب و هم‌سنخ با آن، استجابت الهى نسبت به آن دعاست، و اساساً اين سنت حضرت حق در عالم خلقت است، و محال است كه بدون جنبه قابليت يعنى همان استعداد و آماده‌سازى از جانب انسان (جنبه فاعليت) يعنى افاضه فيض و استجابت الهى تحقق پذيرد. اين دو جنبه همواره باهمند. فيض الهى هميشه و در همه حال و در همه جا منتشر و آماده افاضه است، اما از طرف پايين بايد ظرف و گيرنده نيز آماده گرفتن باشد، مانند امواج راديو مثلًا كه همه جا منتشر است و گيرنده راديويى بايد ساخته و آماده گرفتن باشد و در غير اين صورت برنامه راديو هرگز شنيده نخواهد شد.

اكنون در ارتباط با بحث خود مى‌گوييم كه براى تحقق فرج و