با توجه به شرايط و موقعيتى كه حضرت امام حسن عسكرى، عليه‌السلام، در آن قرار داشت، روشن است كه موضوع تعيين و انتخاب جانشين آن حضرت، يعنى آخرين امام از نسل پيامبر اكرم، صلى‌الله‌عليه‌وآله، كه بر اساس روايات ترديد ناپذير بنياد ظلم و بيداد را برخواهد كند، تا چه درجه از اهميت و حساسيت‌برخوردار است.

اگر دشمنان اهل بيت، عليهم‌السلام، كوچكترين رد پايى از فرزند امام حسن عسكرى، عليه‌السلام، و جانشين ايشان به دست مى‌آوردند، قطعا در پى نابودى آن حضرت برمى‌آمدند و اجازه نمى‌دادند كه سلسله امامت استمرار پيدا كند. بنابراين چاره‌اى جز مخفى نگهداشتن موضوع تولد آخرين حجت‌حق نبود، و اين پنهان كارى تا حدى بود كه تا لحظه تولد ايشان نزديكترين خويشاوندان حضرت عسكرى، عليه‌السلام، نيز هيچ اطلاعى از اين موضوع نداشتند.[١]

پنهان كارى شديدى كه در موضوع تولد حضرت مهدى، عليه‌السلام، اعمال مى‌شد اگرچه براى حفظ جان آن حضرت لازم بود، امااز سويى ديگر ممكن بود كه باعث‌سرگردانى و حيرت شيعيان پس از درگذشت‌حضرت عسكرى، عليه‌السلام، بشود، لذا امام يازدهم از همان لحظه تولد، ياران خاص خود را در جريان قرار داده و به آنها اطمينان دادند كه در موضوع جانشينى ايشان هيچ مشكلى پيش نخواهد آمد.

بااين تدبير حضرت عسكرى، اگرچه تا مدت كوتاهى پس از وفات ايشان، شيعيان دچار حيرت شده و در ميان آنها اختلاف به وجود آمد، اما پس از آن همه كسانى كه در پيروى از اهل بيت، عليهم‌السلام، اخلاص داشته و در قلبشان مرض و نفاقى وجود نداشت آخرين، حجت‌حق را شناختند و از طريق نواب خاص با ايشان ارتباط برقرار كردند.

با همه تفاصيلى كه گذشت عده‌اى از مخالفان شيعه در پى اين هستند كه با طرح شبهاتى در اصل تولد امام عصر، عليه السلام، ايجاد ترديد كنند و چنين القا نمايند كه از نظر تاريخى نمى‌توان تولد آن حضرت را اثبات كرد. در حالى كه اگر اين به اصطلاح پژوهشگران تاريخى خالى از هرگونه غرض سياسى و تنها به انگيزه دستيابى به حقيقت‌به منابع و كتابهايى كه در دورانى نزديك به دوران غيبت صغرى تاليف شده‌اند مراجعه مى‌كردند؛ در مى‌يافتند كه هيچ جاى ترديدى در موضوع تولد امام دوازدهم وجود ندارد.

چنانكه شيخ مفيد (٣٣٦- ٤١٣ ق.) در اين باره مى‌گويد:

رواياتى كه در اثبات [امامت‌] فرزند حسن [عسكرى‌]، عليه‌السلام، وارد شده‌اند به گونه‌اى هستند كه با آنها راه هرگونه عذر و بهانه بسته مى‌شود.[٢]

در آستانه يك هزار و يك صد و شصتمين سال امامت امام عصر، عليه‌السلام، بى مناسبت نديديم كه براى روشن شدن پاره‌اى اذهان مرورى دوباره داشته باشيم بر مجموعه رواياتى كه در زمينه اثبات امامت آن حضرت وارد شده‌اند.

در اين بررسى ابتدا به چند نمونه از رواياتى كه از سالها پيش از تولد امام مهدى، عليه‌السلام، از پيامبر اكرم، صلى‌الله‌عليه وآله، و امامان شيعه در زمينه امامت آن حضرت وارد شده‌اند، اشاره كرده و بعد از آن عبارات تنى چند از كسانى را كه بر تولد فرزند امام حسن عسكرى، عليه‌السلام، شهادت داده‌اند، مرور مى‌كنيم و در نهايت هم به معرفى برخى از كسانى مى‌پردازيم كه حضرت مهدى، عليه‌السلام، را در زمان تولد و پس از آن مشاهده كرده‌اند.

پيش‌بينى تولد امام مهدى، عليه‌السلام‌

چنانكه مى‌دانيم، از همان سالهاى آغازين ظهور اسلام موضوع امامان دوازده‌گانه از سوى پيامبر گرامى اسلام، صلى‌الله‌عليه‌وآله، مطرح گرديد و پس از ايشان نيز هريك از ائمه، نام و مشخصات امامان پس از خود را تا آخرين امام معرفى‌