ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٢ - خط احياگرى ائمه، عليهم السلام
جارى چون فرات جاويد چون عاشورا
جواد محدثى
اشاره: سالگرد ارتحال امام راحل، قدس سره، فرصت مناسبى براى بزرگداشتياد و نام آن فرزانه دوران و تجليل از بزرگ احياگر اسلام در آغاز سده پانزدهم است.
نهضتى كه امام خمينى براى احياى فرهنگ و انديشه اسلامى آغاز كرد، عرصههاى مختلف اجتماعى- سياسى فرهنگى مسلمانان ايران و جهان را در نورديد و در مدت كوتاهى آثار آن را متجلى ساخت.
همچنانكه به مدد دم مسيحايى آن پيامبر انقلاب، فرهنگ جهاد و انتظار فرج جانى دوباره گرفت، فرهنگ عاشورا نيز پس از هزار و چهارصد پوياتر از هميشه و در گسترهاى وسيعتر از پيش، جلوهگر شد.
در ايام سوگوارى حضرت اباعبد الله الحسين، عليهالسلام، و در آستانه دهمين سال ارتحال امام خمينى، قدسسره، بجاست كه مرورى دوباره داشته باشيم بر حركتى كه ايشان براى احياى خط عاشورا و نهضتخونبار سيد الشهدا، عليهالسلام، آغاز نمود.
خط احياگرى ائمه، عليهمالسلام
آنچه در كربلا، در عاشوراى سال ٦١ ق. اتفاق افتاد، گرچه بظاهر يك حادثه مىنمود، اما حماسهاى عظيم و تكان دهنده بود كه وجدانهاى خفته را بيدار كرد و خون رشادت و آگاهى و حماسه، در رگهاى امت اسلامى دوانيد.
عاشوراى حسينى، به مكتبى تبديل شد كه ستمديدگان را بر ضد ظلم، مىشوراند و پيروان مكتب شهادت را به مقابله با سلطههاى غير دينى و ضد دينى بر مىانگيخت.
از اين رو، امامان شيعه، به عنوان يك «خط احياگر» و برنامهاى بسيج كننده، روى حادثه كربلا تاكيد داشتند و همواره مىكوشيدند كه آن را زنده و سازنده نگه دارند. اين خط مشى، هم يك برنامه مستقل الهامدهنده و تربيتى بود، هم نوعى مقابله با «سياستسكوت» و «خط منزوىسازى» كه از سوى قدرتهاى حاكم اعمال مىشد.
برنامه احياگرى و ذكر، از سوى ائمه، عليهمالسلام، و سياستبه فراموشى سپردن و بىاثر ساختن و پردهپوشى بر آنچه در عاشورا گذشت، از سوى حكومتهاى جور، در تقابل شديد قرار داشت، همين، سبب شد تا پيرامون محور عاشورا و كربلا، يك فرهنگ پديد آيد، فرهنگى حماسى و سياسى، بر مبناى عشق به اهلبيت، عليهمالسلام، كه تجلى عشق به حق و آرمانهاى والاى مكتب بود و سبب مىشد «خط ائمه» از آن انزواى تحميلى به در آيد.
اين فرهنگ و حماسه، در برخى سنتها، مراسم، عكسالعملها، ابزار و وسائل، روزها و اماكن و ... نمود و تجلى يافت. برخى از اين نمودها از اين قرار بود:
- گريه بر امام حسين، عليهالسلام،
- زيارت كربلا،
- عزادارى محرم و سينهزنى و زنجيرزنى و قمهزنى،
- مجالس سوگوارى بر حسين، عليهالسلام، در طول سال،
- تشكيل و تاسيس هيئتهاى عزادارى و توسل،
- ساختن تكيهها و حسينيهها و عزاخانهها،
- نذر و وقف براى اباعبدالله الحسين، عليهالسلام، و عزادارى،
- نوحهخوانى و مرثيهسرايى و پردهخوانى،
- وعظ و خطابه در محافل حسينى و روضهخوانى
- توسل به شهداى كربلا،
- برپايى و اجراى تعزيه و شبيهخوانى،
- سقايى و ياد تشنگى حسين، عليهالسلام،