اشاره: امام حسن عسكرى، عليه‌السلام، در هشتم ربيع الاول سال ٢٦٠ ق. در حالى كه بيش از ٢٨ سال از عمر شريفش نگذشته بود به شهادت رسيد و جهان از فيض وجود او محروم گشت. با شهادت آن امام، فرزند برومند ايشان، حضرت مهدى، ارواحنافداه- كه در آن زمان پنج‌سال بيشتر نداشت- عهده‌دار امامت‌شيعيان گرديد.

ضمن تسليت‌شهادت يازدهمين امام شيعيان و بزرگداشت‌يك هزار و يكصد و شصتمين سال امامت حجة بن الحسن العسكرى، عليهماالسلام، توجه خوانندگان عزيز موعود را به مطلبى كه به همين مناسبت تهيه گرديده جلب مى‌كنيم.

دوران ٢٥٠ ساله امامت‌شيعى كه با وفات پيامبر گرامى اسلام، صلى‌الله‌عليه‌وآله، در سال ١١ ق. آغاز گرديد و با شروع غيبت صغرى و قطع رابطه مستقيم امام معصوم، عليه‌السلام، با جامعه اسلامى در سال ٢٦٠ ق. پايان پذيرفت، به مقاطع مختلف با ويژگيها و خصوصيات متفاوت قابل تقسيم است.

در اين ميان دوران چهل ساله امامت امام هادى و امام عسكرى، عليهماالسلام، كه از سال ٢٢٠ ق. آغاز و تا سال ٢٦٠ ق. امتداد مى‌يابد، به لحاظ واقع شدن در آستانه دوران غيبت صغرى جايگاه خاصى داشته و از ويژگيهاى متفاوتى برخوردار است.

يكى از ويژگيهاى اين دوران شدت مراقبت و محدوديتهاى فراوانى است كه از سوى حكام جور نسبت‌به اين دو امام بزرگوار اعمال مى‌شد.

اگرچه حاكمان ستم‌پيشه اموى و عباسى همواره بيشترين سختگيريها را نسبت‌به امامان شيعه روا مى‌داشتند و آنها را از هر جهت در تنگنا قرار مى‌دادند، اما در دوران امامت‌حضرت هادى و حضرت عسكرى، عليهماالسلام، اين سختگيريها شدت بيشترى گرفت و محدوديتهاى بيشترى براى اين دو امام ارجمند در نظر گرفته شد. تا آنجا كه در سال ٢٤٣ ق. به دستور متوكل عباسى حضرت هادى، عليه السلام، به اجبار از مدينه به «سامرا» (عسكر) كه در آن زمان مركز خلافت‌بود، آورده شدند و تا زمان شهادت، يعنى سال ٢٥٤ ق. در اين شهر تحت نظر قرار داشتند.[١]

حضرت امام حسن عسكرى، عليه‌السلام، نيز بيش از نيمى از ايام عمر شريف خود را در سامرا گذراندند و از سال ٢٤٣ ق. كه در سن يازده سالگى به همراه پدر به اين شهر آمدند تا سال ٢٦٠ ق. كه چشم از جهان فرو بستند امكان خروج از اين شهر را نيافتند.

اما علت اين همه سختگيرى نسبت‌به اين دو امام بزرگوار چه بود و چرا دشمنان اهل بيت تا به اين حد اين پدر و پسر را در تنگنا قرار داده بودند؟

حضرت امام حسن عسكرى، عليه‌السلام، خود در تحليل علل و انگيزه‌هاى بر خورد شديد حاكمان ستم پيشه با ائمه اهل بيت، عليهم‌السلام، مى‌فرمايد:

بنى اميه و بنى عباس به دو دليل شمشيرهايشان را بر ضد ما افراشتند: نخست اينكه، آنها مى‌دانستند هيچ حقى در خلافت ندارند، و به همين دليل همواره در هراس بودند كه مبادا ما در پى به دست آوردن خلافت و برگرداندن آن به جايگاه اصلى‌اش برآييم. و دوم اينكه، آنها بر اساس روايات متواتر اين موضوع را مى‌دانستند كه پادشاهى گردنكشان و ستم پيشگان به دست قائم ما از بين خواهد رفت؛ و ترديدى هم نداشتند كه آنها از جمله گردنكشان و ستم پيشگان هستند، از همين رو براى كشتن خاندان رسول خدا، صلى‌الله‌عليه‌وآله، و از بين بردن نسل او به تلاش وسيعى دست زدند، بدان اميد كه با اين كارها بتوانند جلوى تولد قائم را بگيرند و يا او را به قتل برسانند. اما، خداوند از اينكه امر خود را بر يكى از آنها آشكار سازد پرهيز داشت و مى‌خواست نور خودش را بر خلاف ميل كافران به حد تمام برساند.[٢]