از مراكز مهمّ پارچه بافى اندلس، شهر «قرطبه» پايتخت آن كشور بود كه حدود ١٣٠٠ بافنده داشت و در اواسط قرن چهارم هجرى بيش از دويست كارگاه ريسندگى و بافندگى در اطراف اين شهر، مشغول فعّاليت بودند.

ت: صنعت كاغذ

با عنايت به اهمّيت تاريخى صنعت كاغذ و به دليل ارتباط نزديك آن با هر نوع تحقيق و پژوهش، نگاهى گذرا به جايگاه اين صنعت در تمدّن اسلامى و سير مراحل تاريخى آن مى‌اندازيم:

در حقيقت بايد گفت: اختراع كاغذ يكى از پديده‌هاى مهمّ جهان بشريّت بود كه تحوّل و جهش عظيمى در مسير تاريخ انسان ايجاد كرد و موجبات پيشرفت جامعه را فراهم نمود. نقش كاغذ در تكامل فرهنگ يك جامعه، امرى مسلّم و روشن است.

ويل دورانت اختراع كاغذ را يكى از اركان تمدّن دانسته است. ١١

ظاهراً نخستين قومى كه كاغذ را اختراع كردند، چينى‌ها بودند و در سال ١٣٤ ق. جنگ سختى بين چينى‌ها و مسلمانان «خراسان» روى داد كه مسلمانان پيروز شدند. بعد از اين پيروزى، مسلمانان از طريق صنعتگران چينى با اين صنعت آشنا شدند.

ابن نديم در اين باره مى‌نويسد: گويند كارگران چينى كاغذ را درخراسان همانند كاغذ چينى مى‌ساختند.

مسلمانان اندلس در فنّ كاغذسازى نيز همچون صنايع ديگر مهارت خوبى پيدا كردند.

منابع اسلامى، معروف‌ترين مركز كاغذ سازى اندلس را در شهر «شاطبه» دانسته‌اند.

ادريس درباره نوع كاغذ اين شهر گفته است كه: در شهر شاطبه اندلس بهترين كاغذ عالم را مى‌ساختند و به شرق و غرب برده مى‌شد. ١٣

بعد از اينكه اين صنعت در اندلس رونق گرفت از طريق همين كشور به اروپا نيز سرايت كرد و در آنجا هم به تقليد از مسلمانان اندلس كارخانه‌هاى كاغذسازى تأسيس شد.

فيليپ حتّى در مورد نقش مسلمانان ممالك اسلامى به ويژه مسلمانان اندلس در توسعه و تكامل صنعت كاغذ و نتايج آن در اروپا مى‌گويد:

اگر كاغذسازى يعنى سودمندترين چيزى كه مسلمانان به اروپا داده‌اند، در اندلس نبود، جمع آورى كتاب ميسّر نمى‌شد، اگر كاغذ نبود چاپ با حروف جدا ميسّر نمى‌شد و اگر كاغذ و چاپ نبود، تعليمات عمومى چنانچه امروز هست، در اروپا رواج نمى‌يافت. ١٤