ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣٣ - ورود مسلمانان به اندلس
تاريخ آموزههاى بسيارى دارد. به تعبير حضرت امام خمينى (ره): تاريخ، معلم انسانهاست. از اين رو خداوند در «قرآن مجيد» به دفعات از شرح احوال گذشتگان به منظور عبرت آموزى و هدايت انسانها سخن به ميان آورده است. از جمله در آيه ١٣٧ سوره آل عمران آمده است: «قَدْخَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُروا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ؛ قطعاً پيش از شما سنّتهايى [بوده و] سپرى شده است؛ پس در زمين بگرديد و بنگريد كه فرجام تكذيبكنندگان چگونه بوده است.»
بر مسلمانان است كه از تاريخ گذشته خود پند بگيرند و از آن عبرت بياموزند تا دوباره به سرنوشت گذشتگان دچار نشوند. از اين جهت، تاريخ فرهنگ و تمدّن اسلامى «اندلس» بسيار خواندنى و مفيد است. در نوشتار حاضر، ضمن بررسى ابعاد گوناگون فرهنگ و تمدّن اسلامى اندلس آسيب شناسى و علل افول خورشيد تابناك آن تمدّن نيز مطرح خواهد شد.
موقعيّت جغرافيايى اسپانيا
«اسپانيا»، يكى از مراكز مهمّ انتقال تمدّن اسلامى به اروپا و همچنين پل ارتباطى ميان شرق و غرب در زمينههاى مختلف سياسى، اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى در طول مدّت ٨٠٠ سال بوده است. اين كشور در جنوب غرب اروپا با كشور ديگر؛ يعنى «پرتغال»، «شبه جزيره ايبرى» را تشكيل مىدهند.
ورود مسلمانان به اندلس
در سال ٨٩ ق. وليد بن عبدالملك، خليفه اموى، موسى بن نصير را به حكومت «آفريقيه» (شمال آفريقا) منصوب كرد.
در ادامه فتوحات مسلمانان در قرن هفتم و هشتم ميلادى در شمال آفريقا با توجّه به زمينههاى سياسى، اجتماعى و اقتصادى و از جمله كاهش بارندگى و خشكسالى و نيز اختلافات داخلى، بربرهاى تازه مسلمان شده آن منطقه در صدد برآمدند با كشف مناطق جديد و تصرّف آن، مشكلات خود را تا حدودى حل نمايند. در همين ايّام، اطّلاعات و گزارشهايى از ثروت و اقتصاد اسپانيا و خاك حاصلخيز آن به دست مسلمانان رسيد و آنان وادار به تسخير اسپانيا شدند.
اوضاع داخلى اسپانيا از جمله بىعدالتىهاى اجتماعى و فاصله طبقاتى كه در يك طبقه عدّهاى از ويزيگوتها و اشراف محلّى و كشيشان كليسا در رفاه و آسايش كامل بوده و طبقه ديگر؛ يعنى كشاورزان وابسته به زمين و غلامان و بردگان در رنج و مشقّت بودند، زمينه را براى دخالت يك نيروى خارجى فراهم ساخت. با توجّه به زمينههاى يادشده در سال ٩٢ ق. در زمان خلافت وليد اوّل، سپاهى مركّب از عربها و بربرها به قصد فتح اسپانيا، اعزام شدند. طارق سپاهيان خود را كه از تنگه ميان «مراكش» و اسپانيا عبور داد و از آن تاريخ به بعد اين تنگه به نام «جبل الطّارق» ناميده شد.