درمانى معروف در زمان عضدالدّوله ديلمى خدماتى انجام داده است و كتاب او «كامل الصّناعه» مبتنى بر دو بخش مهم و عمده است: قسمت تئورى و قسمت پراكتيكال (عملى) كه داراى فصل‌هاو مقالات و بخشهاى كوچكتر است. قابل ذكر است كه اين كتاب در حدود سال ١٥٠٠ م. ترجمه و در حدود سال ١٥٢٥ م. در «فرانسه» چاپ شد و بسيار مورد استفاده پزشكان در دانشكده‌هاى پزشكى آن زمان قرار گرفت. اين كتاب در ايتاليا و فرانسه ترجمه شده است.

جالب توجّه است كه يك دوره كامل جرّاحى كه از زمان يونانيان شروع شده، در اين كتاب به رشته تحرير درآمده و بسيار مورد استفاده جرّاحان اروپا قرار گرفته است.

منابع و مراجع غنى در اين مورد، كتب: «اهوازى كيست» و «ملكى چيست»، ميباشند. همچنين «پندنامه اهوازى» كه در حدود سال ١٢٢٦ در تهران چاپ شد. كتاب «تحفه حكيم مؤمن» نيز از كتب گرانمايه در زمينه طبّ قديم كه حدود ٢٠٠ سال است كه مورد تحقيق پزشكان علوم قديم قرارگرفته و قرار دارد. اين كتاب يكى از پرارزش ترين كتب طبّى در اسلام و ايران است كه در نوع خود كم نظير، كامل، پويا و مفيد است و به كليّه علاقهمندان توصيه ميشود، در صورت آشنايى با زبان عربى حتماً آن را مورد تحقيق و مطالعه قرار دهند. اين كتاب ارزشمند در زمينه درمان بيمارى‌هابا داروهاى گياهى با منشأ طبيعى و معدنى، حيوانى و غيره است.

پى‌نوشت:

با تشكّر از استاد گرانمايه، دكتر محمود نجم آبادى.

آيا مى دانيد سوخت چراغ عمر چيست و چگونه بايد آن را مديريت كرد؟

دكتر حسين روازاده‌

وقتى خداوند متعال بشر را خلق مى‌كند، از همان بدو تولد وديعه‌اى به نام حرارت غريزى را به انسان عطا مى‌كند و آن را سرمايه حيات بشر در دنيا قرار مى‌دهد و همان گونه كه يك چراغ روغنى براى روشن ماندن نياز به روغن دارد، انسان نيز براى ادامه حيات، نياز به اين حرارت دارد كه به عنوان سوخت چراغ عمر هر فرد است و به هر كسى قدر معلومى از آن ارزانى شده است و همان گونه كه اگر صاحب چراغ روغنى، فيتيله آن را بالا بكشد، باعث مى‌شود سوخت چراغ به سرعت تمام گردد و چراغ خاموش شود. انسان نيز بايد اين حرارت را با تدبير به بهترين حالت خرج نمايد.

ورزش‌هاى سنگين نه تن‌هاهيچ ارزش درمانى ندارند، بلكه يك نوع خودكشى محسوب مى‌شوند و وقتى فردى چندين سال ورزش سنگين مى‌كند، عملًا فيتيله چراغ عمر خود را بالا كشيده و حاصل آن نور خيره كننده‌اى است كه در ظاهر همگان را به حيرت درآورده است و اندام، قدرت و توان آن شخص مورد تحسين ديگران قرار مى‌گيرد، ولى اگر اين شخص در سنّ ٣٥ سالگى سكته كرد، از لحاظ طبّ سنّتى هيچ جاى تعجّبى نيست؛ چرا كه خودش باعث شده است تا سوخت چراغ عمرش يعنى حرارت غريزى‌اش با سرعت زياد به اتمام برسد.

اگر اين حرارت تمام شد، قوه حيوانى، قوه طبيعى و قوه نفسانى ديگر در كالبد تن نمى‌مانند و همه با هم مى‌روند (خروج روح از بدن).

اگر قوه حيوانى (روح حيوانى) فردى از كالبد تن او بيرون برود، به اصطلاح طبّ امروزى فرد دچار ايست قلبى مى‌شود، اگر كار قوه نفسانى (روح نفسانى) شديداً مختل بشود، منجر به مرگ مغزى مى‌شود و اگر مثلًا كبد از كار بيافتد، قوه طبيعى (روح طبيعى) از بين مى‌رود.

وقتى يك خواننده غربى در حين اجراى يك برنامه سرشار از شور و حرارت ناشى از موسيقى‌هاى جاز، رپ و ... و مصرف موادّ مهيّج، داراى تركيبات آمفتامين مى‌ميرد، جاى تعجّب نيست؛ چرا كه اين گونه موسيقى‌هامخرّب اعصابند و حرارت غريزى را هدر مى‌دهند و به اين ترتيب قوه نفسانى از كالبد تن بيرون مى‌رود.

همچنين فوتباليستى كه در حين بازى مى‌ميرد، قوه حيوانى او از تنش بيرون مى‌رود. وقتى كسى از فرط هيجان و شادى، ذوق مرگ مى‌شود؛ يعنى هيجان زياد باعث شده كه روح حيوانى وى از قلبش خارج شود و حرارت غريزى او سرد شود و به همين دليل است كه افراد اهل امساك مانند برخى از علما به سنين بالاى ١٠٠ سالگى مى‌رسند، چون لذت‌هايشان، هيجاناتشان، لذّت خوردن، لذت جنسى و تمام لذايدشان تحت يك تدبير و انضباط خاص، مديريت مى‌شود و فيتيله چراغ عمرشان معتدل روشن است.

طبّ سنّتى در خصوص اين گونه مرگ‌هاى ناگهانى، چنين دلايلى را دارد و ارتباط كاملًا تعريف شده‌اى را بين تن مادّى با قوا و ارواح غير مادّى بدن مى‌داند، ولى طبّ جديد در تحليل اين گونه مسائل در سكوت و ابهام فرو رفته است.

طبّ هندى، يونانى و چينى نيز مضامين و مفاهيم شبيه مفاهيم طبّ سنّتى ايرانى را دارند.