ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢٤ - ٤ مصاديق آيه مورد بحث
لَهُمُ الشَّيْطانُ ما كانُوا يَعْمَلُونَ؛[١]
به يقين ما براى امّتهاى پيش از تو [پيامبرانى] را فرستاديم و آنهارا به تنگى معاش و بيمارى دچار كرديم، شايد به زارى و خاكسارى درآيند. پس چرا وقتى مجازات ما به آنهارسيد تضرّع نكردند، ولى [حقيقت اين است كه] قلبهاى آنهاسخت شده و شيطان آنچه را انجام مىدادند، برايشان زينت داد.»
بنابراين رنج و سختى از عوامل مهمّ بازگشت به سوى خداست؛ امّا كسى كه بر اثر گناه سنگدل شود، شيطان در درون او راه مىيابد و اعمال زشت او را زينت مىدهد و راه بازگشت به سوى خدا را بر او مىبندد.
٣. رابطه اضطرار و اجابت دعا
از آيه محلّ بحث مىتوان دريافت كه براى اجابت دعا، تحقّق دو شرط لازم است:
١. انسان به حدّ اضطرار و درماندگى برسد. «امّن يجيب المضطر»
٢. انسان از تمام اسباب مادّى نا اميد شود و با تمام وجود، فقط خدا را بخواند. «إذا دعاه»
در اين حالت، انسان ارتباط قوى و محكمى با خدا پيدا كرده و خداوند نيز دعاى او را مستجاب و گرفتارى او را برطرف مىكند. «ويكشف السّوء»
اگر مريض است، عافيت خود را به دست مىآورد. اگر گرفتار است، رهايى مىيابد. اگر فقير است، بىنياز مىشود. اگر از گناهانش پشيمان است، توبهاش پذيرفته مىشود. اگر هراسناك است، امنيّت به دست مىآورد.
و بالأخره اگر در جامعهاى ظلم و ستم فراگير شود و مردمى كه به ضعف كشيده شدهاند، يار و ياورى نداشته باشند تا آنهارا از اين رنج و بلا نجات دهد و تلاش و كوشش آنهابراى تغيير اوضاع اثر نداشته باشد، در اين حالت اگر مردم با قطع همه واسطهها، ارتباط كامل با خداوند پيدا كنند، آن وعده الهى كه همان تحقّق خلافت در زمين براى مؤمنان صالح و مستضعفان روى زمين است، محقّق خواهد شد.
اين بخش از آيه كه مىفرمايد: «وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ» بيانگر خواسته مهمّى است كه مردم بايد طالب آن باشند و همين جمله قرينهاى است كه يكى از مصاديق سوء چيره شدن ظالمان بر مستضعفانى است كه، پناهگاهى جز خدا ندارند. بنابراين اگر در اين حال مستضعفان، با اخلاص تمام خدا را بخوانند، وعده الهى محقّق مىشود و آنهاوارث زمين مىگردند.
بنابراين، آياتى كه در بحثهاى گذشته بيان شد و در آنهاخداوند وعده داده بود كه دين الهى بر همه اديان غلبه پيدا مىكند و حق بر باطل پيروز مىشود و مؤمنان صالح و مستضعفان، وارث زمين مىشوند و ... زمانى محقّق مىشود كه مردم، خود قدم اوّل را بردارند و با تمام وجود براى رسيدن به اين اهداف كوشا باشند.
٤. مصاديق آيه مورد بحث
از مصاديق بارز اين آيه، مردمى هستند كه با تحمّل همه سختىهاو گرفتارىها، زمينه حكومت جهانى حضرت مهدى (ع)، را فراهم مىكنند.
در روايتى از پيامبر اكرم (ص) آمده است كه:
«بعد از من خلفايى مىآيند و پس از آن اميرانى مىآيند و بعد از آن پادشاهانى مىآيند و پس از آن جبّارانى مىآيند، سپس مردى از خاندان من قيام مىكند و زمين را پر از عدل مىكند، همانطور كه از ظلم پر شده بود.»[٢]
در حديث ديگرى نيز چنين آمده است:
«در آخرالزّمان از جانب حاكمان، بلاى شديدى بر امّت من نازل مىشود كه شديدتر از آن شنيده نشده است، تا اينكه سرزمين پهناور بر آنهاتنگ مىشود و زمين پر از ظلم و جور مىشود. مؤمنان هيچ پناهگاهى از اين ظلم نمىيابند تا بدان پناه برند، پس خداوند مردى از خاندان مرا برمىانگيزد تا زمين را از قسط و عدل پر كند، همانگونه كه از ظلم و جور پر شده بود ....[٣]
در حالت عادّى، مردم وقتى خواهان عدالتند كه اجراى آن به نفع خودشان باشد و در جايى كه عدالت براى آنهاضرر داشته باشد، پذيراى آن نيستند، امّا زمانى كه با تمام وجود طعم ظلم را چشيدند، از دل و جان در همه شرايط، عدالت را مىپذيرند. فراهم شدن اين آمادگى نيز كار آسانى نيست.