آن گروه از معاصران پيامبر (ص) و ديگر معصومان (ع) كه توفيق مواجهه با آنها را داشتند، سخن راست را از مخبر صادق مى شنيدند وترديدى در راست بودن آن نداشتند، ولى معاصران معصومان يا نسل هاى بعدى كه توفيق شنيدن خبرى از زبان آنان را نمى يافتند، خبر را با واسطه راويان و ناقلا ن خبر دريافت مى كردند؛ راويان و ناقلانى كه آگاهى از عصمت نداشتن آنها كافى بود كه شنونده داناو فهيم را به ترديد اندازد كه آيا اين سخن منسوب به معصوم، واقعاً از معصوم است يا خير؟ اينجا بود كه بحث راست گويى و مورد اطمينان بودن راويان پيش آمد و منشأ پيدايش علم رجال در ميان دانش هاى دينى شدو به ويژه آنكه بسيار بودند آنها كه چيزى را از خود مى ساختند و به معصوم نسبت مى دادند.

اخبار آخر الزّمان نيز از اين واقعيت مستثنا نبودند و نيستند. بسيارند نقل هايى كه در زبان مردمان و گويندگان جريان دارند، ولى مستند به هيچ منبعى نيستند، چه رسد به اينكه به منابع معتبر متّكى باشند. بسيارند خبرهايى كه در منابع مكتوب وجود دارند، ولى معتبر نيستند. كما بيش حتّى در منابع معتبر نيز اخبارى يافت مى شوند كه راويان معتبرى ندارند و اطمينان به صحت صدور آنها از معصوم نيست.

همه اينها اين ضرورت را به هر پژوهشگر يامؤمن فهيم و معتقد به ظهور مهدى موعود (ع) گوشزد مى كند كه براى دست يابى به اخبار آخر الزّمان و بهره گيرى از آنها بايد، تنها و تنها به نقل هايى معتبر و مستند تكيه كند كه از طريقى موثّق و قابل اطمينان به حقايق علمى، به ويژه به سرچشمه هاى الهى علم مى رسند.

٨- دلالت خبر

در پى اطمينان از صدور خبرى از زبان معصوم يا كلام الهى، درك و دريافت درست مضمون خبر داراى اهميتى بسيار است. درباره اخبارى كه گمان برده مى شود از اخبار آخر الزّمان باشند، توجّه به نكاتى چند، راهگشاى در ك بهتر آنها و دريافت مصداق ها و رخدادهاى خارجى مرتبط با آنهاست:

الف- آينده در گذشته: برخى از اين اخبار، مرتبط با رخدادهاى آينده، نسبت به زمان صدور خويش اند، به عبارت ديگر، معصوم، خبر از رخدادى در آينده اى نزديك يا دور نسبت به زمان خويش مى دهد. اين آينده ممكن است از چند روز تا چند هفته، چند ماه، چند سال يا چند قرن را در بر بگيرد بى آنكه لزوماً ارتباطى با هنگام ظهور يا زمان هايى نزديك به آنها داشته باشد. بانگاهى ديگر، رخدادهاى مرتبط با اين خبر ها ممكن است سال ها يا قرن هايى پيش اتفاق افتاده باشند و نسبت به زمان ما، خبرى مرتبط با گذشته باشند.

بررسى تاريخ پس از صدور اين اخبار تا زمان حال مى تواند مصداق هايى براى رخداد اين خبرها را در زمان گذشته به دست ما بدهد.

ب- آينده در حال: به همين نحو، برخى از اين اخبار هستند كه رخداد آنها تا زمان حال پيش نيامده است و نسبت به زمان مانيز مرتبط با آينده‌اند، ولى باز هم، لزوما ارتباطى با هنگام ظهوريا زمان هايى نزديك به آن ندارند. در واقع، ممكن است اين اخبار بى آنكه ارتباطى با ظهور امام زمان (عج) داشته باشند، حاوى اخبار و رخدادهايى باشند كه در آينده پيش خواهند آمد.

ج- آخر الزّمان: صد البته برخى از اين رخدادهاى ذكر شده در روايات، ممكن است مرتبط با زمان هاى نزديك به ظهور يا مقارن ظهور باشند. اينها هستند كه در واقع از اخبار آخر الزّمان- با تعريفى كه پيش از اين داده شد به شمار مى آيند.

د- جغرافياى رخدادها: برخى از رخدادها (چه مرتبط با گذشته، چه آينده و چه آخر الزّمانى) ممكن است مرتبط با بخشى از جها ن- چه شهر و منطقه اى كوچك و چه پهنه اى از جهان- باشند. تعيين محدوده جغرافيايى اين رخدادها نيز همانند تعيين محدوده زمانى آنها مهم است.

ه-- تشابه رخدادها: ابهام، ايجاز و كوتاهى برخى از اخبار، مضمون خبر را قابل تطبيق بر موارد متعدد و مشابه در طول تاريخ مى سازد. با درك اين واقعيت بايد توجّه داشت كه به صرف پديد آمدن نشانه هايى قابل تطبيق با يك خبر، نبايد آن را به عنوان مصداق يا تنها مصداق خبر مطرح ساخت. چه بسا مواردى مشابه آن در گذشته اتفاق افتاده باشد يا در آينده رخ دهد. به ويژه در موارد اجمال، تعيين اينكه مصاديق خبرهايى، در گذشته وجودداشته يا مصداقى كه مى پنداريم زمان آن گذشته، در آينده خواهد بود، نيازمند تحقيق بسيار است.