انسان زمين، تمام زمين و ساكنانش را بهره مند مى سازد. ولىّ عصر (ع) و آخرين حجّت الهى كه «خير أهل الأرض» زمان ماست، در سحرگاه نيمه شعبان (سال ٢٥٥ ق.) چشم به جهان گشودند و اين شب مبارك كه ميلاد موفور السّرور آن حضرت است، احتمال دارد شب قدر نيز باشد، همان گونه كه به برخى از اعمال ليالى قدر در اين شب نيز سفارش گرديده است». ايشان در ادامه مى نويسد: «نيمه شعبان، شب مباركى است كه در فضايل، شباهت هاى بسيارى به ليالى قدر دارد. همانگونه كه در برترى شب هاى قدر فرموده‌اند: «آن، شبى است كه خداوند بر خود سوگند خورده كه سائلى را ردّ نكند مگر آنكه در خواهش او معصيتى باشد» در فضيلت شب نيمه شعبان نيز نبىّ مكرم اسلام (ص) فرمود: كه «خداوند در شب نيمه شعبان، به‌اندازه موى گوسفندان قبيله بنى كلب بندگانش را مى آمرزد» واين سخن، كنايه از فراوانى آمرزيده شدگان در آن شب مبارك است.

كلام نورانى ديگرى از امام صادق (ع) نشان مى دهد كه، نيمه شعبان نيز در حدّ خويش، واجد يكى از درجات تقدير امور است. ايشان در برابرى اين سنّت با ليالى مباركه قدر فرمودند: «انّها الليلة الّتى جعلها الله لنا أهل البيت (ع) بإزاء ما جعل اللّيلة القدر لنبيّنا» يعنى همان طور كه خداوند به پيامبر اكرم (ص) شب قدر مرحمت فرمود، به ما اهل بيت (ع) نيز نيمه شعبان را عطا كرد. همچنين امام باقر (ع) در پاسخ پرسشى درباره فضيلت شب نيمه شعبان فرمود كه: «بافضيلت ترين شب، پس از ليلة القدر، شب نيمه شعبان است كه خداوند در اين شب، فضلش را بر بندگان خويش ارزانى مى دارد و با منّ و كرم خود، آنان را مى آمرزد. پس براى نزديكى به خدا در اين شب بكوشيد». پيامبر گرامى اسلام (ص) نيز در شب نيمه شعبان به عايشه فرمودند كه: «در اين شب، اجل ها نوشته و روزى ها تقسيم مى گردد و خداى عزّ و جلّ، بيش از موهاى گوسفندان قبيله بنى كلب، بندگانش را مى آمرزد و فرشتگان را به آسمان دنيا و از آن جا به زمين نازل مى كندو در اين نزول، ابتدا در مكّه فرود مى آيند».

راز همتايى شب ميلاد امام زمان (ع) با شب قدر

آيت الله جوادى آملى درباره حكمت شب قدر بودن شب ميلاد امام زمان (ع) مى نويسد: «انسان كامل معصوم، كه مصاديق آن، منحصر در عترت طاهره‌اند، عدل (=معادل) و همتاى قرآن حكيم است و بر اساس حديث متواتر ثقلين، به هيچ وجه از يكديگر جدايى نمى پذيرند. قرآن تجلّى كتاب تدوين خدا وانسان كامل معصوم، تجلّى كتاب تكوينى اوست. همان طور كه با نزول قرآن در ظرف زمانى معيّن، آن ظرف معهود، قدر يافته و شب قدر مى شود، با تجلّى امام معصوم و تنزّلش از مخزن غيب الهى در ظرف زمان معيّن، آن ظرف شخصى نيز قدر پيدا مى كند و شب قدر مى شود.

زيرا هر چند ممكن است زمان و زمين به واسطه صدورشان از منبع غيب الهى، خطّى از قداست داشته باشند، امّا آنچه مايه شرافت زمان است همانا متزّمن (در زمان گنجيده) است. بر طبق اين بيان جامع، ميلاد ولىّ معصومى كه كون جامع و معادل قرآن مجيد است. حقيقت او و نبوّت و امامت او مستلزم شب قدر شدن خواهد بود و بر همين اساس آنچه درباره صدّيقه كبرا، فاطمه زهرا (س) و نيز درباره ميلاد حضرت خاتم الاولياء مبنى بر تطابق حقيقت آن ذات مبارك با ليلة القدر يا معرفى ميلاد آنان به عنوان شب قدر مطرح مى گردد، از سنخ تمثيل است نه تعيين.

از آنجايى كه حضرت خاتم الاوصياء حجّت بن الحسن المهدى (ع)، عصاره فضايل اهل بيت وحى (ع) بلكه تمام انسان هاى كامل است، ظرف زمانى تجلّى او از مخزن غيب الهى در عالم ملك، در ميان ساير ايّام مبارك و مواليد حجج الهى (ع) برجستگى خاص و ويژه اى يافته است كه در پرتو آن، هم طراز ليالى قدر، بلكه شبى از شب ها محتمل قدر به شمار مى رود. گويا در عصر ما، كه زمان ولايت آن آخرين ولىّ معصوم است، مقدّرات عالم در مراتبى رقم مى خورد كه از شب ميلاد آن حضرت در نيمه شعبان آغاز گرديده و در شب هاى ماه مبارك رمضان يكى پس از ديگرى تثبيت مى شود».[١]

آداب و آيين شب نيمه شعبان‌

چنانچه اشاره شد، براى اين شب شريف و شكوهمند، به خاطر قدر بودن يا همتاى قدر بودن آن، اعمال، آداب و آيين فراوانى در كتاب هاى دعا مثل «اقبال الاعمال» سيّد بن طاووس، «مصباح المجتهد» شيخ طوسى و بخشى از آنها در «مفاتيح الجنان» محدّث قمى و ديگر كتاب هاى مربوط به حضرت مهدى (ع) آمده است كه شيعيان و دوستداران امام عصر (ع) قدر و قيمت آنها را خواهند دانست و به‌اندازه ظرفيّت بهره خواهند برد. هر چند اين مقاله در مقام بيان تفضيلى آن آيين نمى باشد امّا از يك‌