ميبدى در «كشف الاسرار» نام هاى ذيل را كه هر كدام به جنبه اى از عظمت اين شب اشارت دارد، بر مى شمارد: «شب نيمه شعبان را نام هاست: شب برات گويند و شب نسخت، شب فرق و شب عرض؛ هر كه در اين شب تا ديگر سال از دنيا رفتنى است نسخت آن از لوح محفوظ بردارند و به عزرائيل دهند. گويند: «اين شغل تو است تاديگر سال». هر چه خسف (=كمبوو نقصان) و مسخ (=برگردانيدن صورت كسى يا چيزى) بُوَد و سياست و بليّات و انواع عذاب، نسخت كنند و به جبرئيل دهند و گويند: «اين كار تو است تا ديگر سال هر چه نعمت و راحت و روزى بندگان بود، نسخت كنند و به ميكائيل دهند و هر چه عز و مرتبت و اقبال و دولت بود، نسخت كنند و به اسرافيل دهند.[١]

«صلوة الخير» در شب نيمه شعبان‌

يكى از اعمال و آدابى كه پيشينيان، از همه فرقه ها، در شب نيمه شعبان بدان اهتمام داشته‌اند. «صلوة الخير» يا «نماز هزار قل هو الله» است. و اين نشان دهنده اين مطلب مى باشد كه همه فرق مذهبى از شيعه و سنّى اين شب را عظيم و شريف دانسته و بر اساس روايات رسيده از پيامبر و خاندان او، آن را همتاى شب قدر مى دانسته و آن را تا به صبح، به احيا وشب زنده دارى و نذر و نياز و اطعام مى پرداخته‌اند.

عالم بزرگوار سيّد بن طاووس (ره) در كتاب شريف «اقبال» يكى از اعمال و آداب اين شب را اقامه نماز صد ركتعى نوشته و دركيفيت آن مى نويسد:

در روايتى درباره فضيلت صد ركعت نماز- در هر ركعت سوره حمد يك مرتبه و سوره توحيد ده مرتبه- آمده است ك از رسول خدا (ص) نقل شده: «هر كس اين نماز را در اين شب بخواند، خداوند هفتاد بار به او نظر رحمت مى كند و در هر نظر، هفتاد حاجت او ا بر آورده مى كند كه كمترين آنها، آمرزش اوست ...».[٢]

غزّالى در «احياء علوم الدّين» پس از ذكر كيفيت اين نماز مى آورد:

«سلف (=پيشينيان) اين نماز را اقامت نمودندى و «صلوة الخير» خواندندى و بر آن جمع شدندى و بسى بودى كه به جماعت گزاردندى و حسن [بصرى‌] گفت: «از سى كس از اصحاب پيغامبر شنيدم كه هر كه در اين شب نماز كند، حق تعالى در وى هفتاد نظر رحمت فرمايد كه به هرنظرى، هفتاد حاجت وى را روا كند و كمتر آن آمرزش است». ٣٠

«ابن بطوطه»- جهانگرد مسلمان- از اهتمام مكّيان به اين نماز در شب نيمه شعبان و احياى اين شب شريف اين گونه گزارش مى دهد:

«شب نيمه شعبان و از ليالى متبركّه است. مردم مكّه اين شب را به طواف و نماز و عمره مى گذراندند. هر دسته پشت سر پيش نماز در مسجد الحرام گرد آمده، چراغ ها و مشعله ها مى فروزند. از اعمال اين شب، صد ركعت نماز است ...». ٣١ «ابن جبير»- ديگر جهانگرد مسلمان- نيز از عنايت مكّيان به اين شب و آداب و آيين آن اين گونه مى نويسد: «اين شب مبارك، نزد اهل مكّه، به سبب روايتى شريف كه درباره آن رسيده، بسيار بزرگ است. آنان در اين شب به اعمال خير و عبادات از عمره و طواف نماز فرادا و جماعت مى پردازند و به چند گونه اين اعمال را به جا مى آورند. ما، شب شنبه كه همان نيمه شعبان بود به راستى مراسمى بزرگ و اجتماعى ستُرگ در حرم مقدّس، پس از نماز مغرب ديديم. مردم، گروه گروه به خواندن نماز هاى نافله مى پرداختند .... هر گروهى را پيش نماز ى بود. حصيرها گسترده و شمع ها افروخته و دل ها از شوق سوخته .... مردم در آن خجسته شب به چند دسته تقسيم شده بودند، بيشتر آنان «مالكى مذهب» بودند. آن شب از شب هاى نامدارى بود كه اميد مى رود از زبده شب هاى تقرّب باشد».[٣]

«ابن بطوطه» يكى از آيين و آداب مصريان را در اين شب، حضور در زيارت گاه ها مى داند و از مشاهدات خود مى نويسد كه: «مردم مصر شب نيمه شعبان را در گورستان ها [و زيارت گاه ها] به سر مى برند».[٤] شمس الدّين دمشقى نيز از آيين بزرگداشت اين شب در دمشق اين گونه روايت مى كند: «دمشق شهرى است از روزگار قوم عاد و بس كهن ... در اين شهر مسجد جامعى‌