تأثیر تغذیه بر اخلاق - پوریزدی، رحمت - الصفحة ٦٤ - ٦ تأثیر و تأثر (اثرگذاری و اثرپذیری)
فعل نکند؛ یعنی در منفعل دیگر؛ مثلاً رطوبت در یبوست فعل میکند و یبوست در رطوبت و با هم فعلوانفعال مینمایند و مؤثر و متأثر میگردند».[١]
حکما برای هریک از ارکان وظیفهای در عالم برشمردهاند. مثال کار خاک عنصری ایجاد پایداری، شکل دهی و حفظ اشکال است. وظیفه آب عنصری، شکل پذیر کردن و ایجاد قابلیت انعطاف در اجسام است. پس هر چه میزان آن بیشتر باشد، سیالیت جسم بیشتر است. هوای عنصری باعث ایجاد تخلخل و افزایش لطافت و سبکی اجسام است. وظیفه آتش عنصری، ایجاد لطافت، سبکی و کاهش سردی است و به این ترتیب موجودی که آتش عنصری بیشتری دارد حرکت بیشتر دارد. به عنوان مثال چدن خاک عنصری بیشتری دارد، پس کیفیت خشکی. آن بیشتر و در نتیجه محکمتر، اما شکنندهتر است. ولی در فولاد هوای عنصری زیادتر است، پس خاصیت انعطاف بیشتری از چدن دارد.[٢]
در طب ایرانی عموماً ارکان از دیدگاه کیفیات خود بر هم اثر میگذارند. مثال گرمی آتش میتواند سردی آب را بشکند و خشكى آن موجب خشك نمودن رطوبات اشیا مرطوب شود. سردى آب موجب تسكين حرارت آتش و زوال آن و غلظت و انجماد میشود؛ اما ترى آن باعث آسانی قبول و ترك أشكال خشک و
[١]. عقیلی، محمدحسین، خلاصه الحکمه.
[٢]. مقایسه نظریه ارکان طب سنتی ایران و نظریه پنج عنصر طب سنتی چین، الهام بهمنش مرتضی مجاهدی، روشنک ثاقبی، محمد حسین آیتی، حمید رضا بهرامی طاقانکی، زینب محمودپور، حسام الدین علامه، حسین سلمان نژاد، سید علی مظفر پور، فصلنامه پژوهش در تاریخ پزشکی، سال، چهارم، شماره ٢. (٢٠١٥).