تأثیر تغذیه بر اخلاق - پوریزدی، رحمت - الصفحة ٥٧ - ٦ تأثیر و تأثر (اثرگذاری و اثرپذیری)
١. تأثیر و تأثر مادی؛ مثلاینکه، جسمی در جسم دیگر اثر-جذب یا دفع- میگذارد؛ مانند آهنربایی که آهن را جذب یا چیزی که چیز دیگر را طرد و دفع میکند که در
این محور، مؤثر و متأثر هر دو جسمانی و مادیاند.
٢. تأثیر و تأثر دو امر مجرد: به این معنی که موجودی مجرد در موجود مجرد دیگری اثر میگذارد؛ مانند تأثیر روح معلم در روح متعلم، هر دو امر غیرمادی و غیر جسمانی است. و نیز روح واعظ که در زمینه وعظ و اخلاق در روح متعظ اثر نیک میگذارد و شنونده را مؤدب به آداب الهی میکند.
٣. تأثیر موجود مادی در موجود مجرد: مانند آهنگهای که انسان میشنود. این آهنگها یا انسان را مسرور و خوشحال میکند یا غمگین و نالان میسازد. بههرحال آهنگ مادی در روح مجرد شنونده اثر میگذارد. گوش، کار فیزیکی خود را انجام میدهد که از آن تعبیر به «اُذُن» میکنند و «اُذُن» غیر از «سامعه» است. سامعه، مرتبهای از نفس است که به وسیله گوش کار میکند و امری متافیزیکی است. چون به نفس میگردد. وقتی به مرحله نفس رسید، مراحل بالاتر نفس از آن متأثر میشود. گاه، انسان غزل، قصیده یا نوحه و مرثیهای میسراید و شنونده با شنیدن آن، خوشحال یا غمگین میشود که داخل در قسم دوم است، چون غزل، مرثیه، نوحه و مانند آن، امری معنوی را که مفهوم باشد به همراه دارد و در حقیقت ادراک سراینده است که به وسیله سرودهاش در شنونده اثر میگذارد و ادراک شنونده است که متأثر میشود. این دو، کارِ فیزیکی، مجرد