مواد مخدر در حال حاضر از تنوع زیادی برخوردار است، به همین جهت تقسیم بندی های متعددی در مورد آن، از منظر منشاء شیمیایی یا طبیعی، و آثار مصرف و عوارض آن وجود دارد، لذا در یک تقسیم کلی می توان مواد مخدر و اعتیاد آور را به سه دسته زیر تقسیم بندی کرد که عبارتند از:

١. مواد مخدر سستى ‌زا ( يا سرکوب گرها يا خواب آورها)

مخدرهایی هستند که درد را تسکین و آگاهی از مسائل را کاهش می دهند، شدیداً اعتیاد آور می باشند و تضعیف کننده سیستم اعصاب مرکزی اند و معمولاً ایجاد حالت سرخوشی و نشاط می کنند.

برخي از اين مواد ریشه طبیعی دارند، مانند استحصالات گیاه خشخاش، تریاك،شیره تریاك، مرفین.

و تعدادی هم ریشه مصنوعی و شیمیایی دارند يعني در آزمایشگاه ها ساخته می شوند،مانند:هروئین، متادون، نرمتادون، پاپاورین،پتیدین،انواع و اقسام قرص هاى مسكن و آرام ‌بخش.

الف) عوارض مصرف خواب‌آورها:کاهـش انــرژی، افزایش ضـربـان قـلـب، سرعت تنفس، کاهش سرعت عکس العمل، خواب آور بودن و القاء حالت رؤیا از جمله اثرات سرکوب گرها بر بدن افراد مصرف کننده است.

ب ) علائم مصرف خواب آورها:سرخوشي ـ گيجي ـ اختلال عملكرد رواني ـ كاهش تنفس ـ تنگ شدن مردمك چشم ـ تهوع و استفراغ.

پ ) علائم قطع مصرف خواب آورها :درد عضلاني‌اسكلتي– لرز- بي قراري - آبريزش بيني و چشم ها - تعريق - اسهال - به هم خوردن وضع خواب.

٢. مواد مخدر توهم‌ زا