اما در تعريفى ديگر به قسمتى از مسجدالحرام كه از حجرالاسود شروع مى‌شود و به سمت چاه زمزم و از آنجا به مقام ابراهيم و پس از آن تا حجر اسماعيل ادامه مى‌يابد حطيم مى‌گويند و بعضى داخل حجر اسماعيل را حطيم دانسته‌اند.

مستجار

آن قسمت از ديوار كعبه كه ما بين ركن شامى و يمانى كه به ركن يمانى نزديك است مستجار ناميده مى‌شود. مستجار به معنى پناه بردن است. زمانى كه خانه كعبه داراى دو در بوده، درب ديگر آن كنار مستجار قرار داشته است. مستجار نيز از مكانهاى استجابت دعا است و محلى است كه مردم به آن پناهنده مى‌شوند. مستجار محلى است كه ديوار خانه شكافته شد و فاطمه بنت اسد براى تولد حضرت على (ع) وارد كعبه شد.

حجر اسماعيل‌

بين ركن عراقى و شامى نيمدايره‌اى با ارتفاع ٣٠/ ١ متر وجود دارد كه حجر اسماعيل ناميده مى‌شود. قدمت حجر اسماعيل به زمان بناى كعبه به دست ابراهيم مى‌رسد. حضرت اسماعيل در اين قسمت به همراه مادر بزرگوارش هاجر زندگى نموده است كه بنا بر نقل امام صادق (ع) قبر اين دو بزرگوار نيز در همين مكان است و در بعضى از روايات آمده است كه پيامبران زيادى از جمله حضرت آدم در حجر اسماعيل دفن هستند. اينكه حجر اسماعيل هم در دايره طواف قرار گرفته است دليل بر عظمت اين مكان است.

[١] - علل‌الشرايع، ج ١، ص ١٤١.