كه خداوند مى‌خواهد بنده او ذليلانه در درگاه او رفت و آمد كند كه اظهار ذلت و خضوع در درگاه الهى عين عزت و سرافرازى است. امام صادق (ع) فرمود: هيچ موضع عبادتى در نزد خداوند محبوبتر از موضع سعى نيست؛ چون آنجا هر متكبر گردنكشى خاضع مى‌شود و اظهار خضوع مى‌كند.[١] لذا اين ظهور بندگى، عَلَمْ است، شعار است و بيانگر عقيده انسان است: «اّن الصفا و المروة من شعائر اللّه».[٢]

لذا ممكن است آدمى بار اول و دوم و شايد دفعات متعدد در راه خداجويى و حقيقت‌طلبى قدم بردارد، اما جوابى نشنود و نتيجه‌اى نبيند. اينجاست كه شيطان وسواس خنّاس به سراغ گوهر ايمان انسان مى‌آيد و در تضعيف نيروى توكل و اخلاص آدمى مى‌كوشد.

اما اين عمل به تو مى‌آموزد كه با استمداد از حول و قوه‌الهى در سير ايمان ثابت‌قدم باشى و بين دو كوه خوف و رجا، سعى‌متين كنى، تا زمانى‌كه خداوند مصلحت بداند آب‌سعادت از ميان صخره‌سخت نااميدى و مصائب بجوشد و شادابى و طراوت را به زندگى‌ات عطا كند و همچون خط مستقيم سعى در صراط مستقيم الهى قرار گيرى.

سعى از يك طرف محل بروز و ظهور فضيلت عاليه صبر و از طرف ديگر جلوه‌گاه كرم و رأفت الهى است.

آرى! در سعى خسته مشو. در باطن اين سعى، چشمه زمزم نهفته است. مبادا اين سرابهاى فريبنده تو را به يأس بكشاند، كه يأس چشمه روح را مى‌خشكاند. عاقبت سعى تو، چشمه زلالى است كه از زير پاى اسماعيل جوشيده؛ يعنى اى‌انسان چشمه حيات طيبه از منابع غيب، اما از درون همان فطرت پاكى مى‌جوشد كه بر آن تولد

[١] - بحارالانوار، ج ٩٩، ص ٤٥.

[٢] - بقره، آيه ١٥٨.