امتحان بندگان قرار داده و آنان را مأمور تعظيم و زيارت آن فرموده است تا افراد خالص‌الايمان از مردم منافق و بى‌ايمان جداشوند. پس منظور نه پرستش سنگ است و عبادت بيت، بلكه‌معبود بحق، اللّه است كه خالق جسم و جان آدميان است و آفريننده آسمان و زمين و تعظيم اين خانه و استلام اين حجر به قصد اطاعت امر اوست.[١]

اين حرم، حرم اوست و اين بنده، بنده ذليل كه از خود و نفس خود به سويش گريخته است: ففروا الى‌اللّه.[٢]

گويى اين مركز آفرينش است و طواف تمثيل حركت سبحانى عالم وجود؛ يعنى همه كائنات بر محور وجود مطلق حق مى‌گردد و در حقيقت؛ طواف، تعبير عينى اين آيه شريفه است كه: يسبح للّه ما فى‌السموات والارض.[٣]

انسان بايد از مدار معرفت خويش به مدار معرفت رب منتقل شود كه فرمود: من عرف نفسه فقد عرفه ربه‌ و مجموعه اين اعمال تمثيلى جامع است از يك سير روحى، يك سير الى‌اللّه.

عارف بزرگ محى‌الدين عربى بعد از بيان چگونگى آغاز طواف و اذكار آن به بيان بعضى از اسرار و حالات آن پرداخته، مى‌گويد: آن كه دور كعبه طواف مى‌كند بايد چنين فرض كند كه پيرامون عرش الهى مى‌گردد.

سپس به علاقه حاجيان به كعبه اشاره و اظهار مى‌كند: كعبه نيز زبان حالش تقاضاى طواف از حاجى است پس اگر حاجى علاقه‌مند طواف پيرامون كعبه باشد كعبه نيز همانند او به وى علاقه‌مند است.

[١] - بحارالانوار، ج ١٠، ص ٢٠٩.

[٢] - ذاريات، آيه ٥٠.

[٣] - جمعه، آيه ١.