انقلاب الاسلام بين الخواص و العوام - اسپناقچى پاشازاده، محمدعارف - الصفحة ٢٣٠
حماست سمير، در هر جنگ بر دشمن غالب آمد و مرجع ملوك الطوائف ايوبيه شد. لهذا روز به روز مقدار و منصب و اقتدار آنها را افزوده، در خطه مصريه ملت حاكمهاى از مماليك تشكيل نمود. در سال (٦٤٧ ١٢٤٩ م) كه پادشاه مشار اليه وفات يافت، فرزند او ملك معظم تورانشاه را به سلطنت مصر برداشتند؛ اما سوءرفتار و بدسلوكى او مماليك را از او رنجانيد و آنها نيز شوريده در ماه سوم سلطنتش، او را كشتند و بالمشاوره شجر الدر نام كنيز ام ولد ملك صالح مرحوم را از براى سلطنت مصر انتخاب كرده، به او بيعت نمودند و نيز عز الدين آيبك چاشنگير را كه يكى از آن ممالك و مرد نبردآزما بود، سردار كل نصب كردند. چون اين زن از ملك صالح پسرى موسوم به ملك منصور خليل داشت كه در حيات پدر فوت كرده بود، خود را ملقّب به ملكة المسلمين والدة الملك المنصور خليل نمود و قرب سه ماه مدت در منابر جوامع و در ضرابخانه عامره و دار التوقيع مملكت فراعنه، لقب مذكور فرمانفرما بود. ولى زمان مساعدتى نداشت كه در تخت كلئوپاتر بطالمه، مثل شجر الدر كنيزى حكم دارى خطّه مصريه را نمايد؛ زيرا در آن زمان، اهل صليب مسلط به آن حوالى شده، مسلمين را آنى آسوده نمىگذاشتند. مع ذلك امراى ايوبيه در شامات هم به سلطنت مشار اليها راضى نشده، روى تمكين ننمودند. لهذا عز الدين ايبك كه در آن هنگام اقدام كلّى به استرداد و استخلاص دمياط داشت كه مجاهدين اهل صليب استيلا نموده بودند، اعيان و اركان و دولت مصر بعد المشاوره به خلع شجر الدر و جلوس عز الدين ايبك قرار داده و قرار خودشان را نيز به موقع اجرا گذارده، او را معنون به عنوان ملك المعز نمودند و شجر الدرر را هم به مزاوجت او دادند. اگر چه بعد از مدتى اين را هم خلع كرده، مدتى ملك اشرف موسى را به اتابكى مشار اليه بر تخت سلطنت مصر جلوس دادند؛ ولى طولى نكشيد كه معز الدين ايبك موسى را هم با هواخواهانش از ميان برداشته، سلطنت هشتاد و يكساله ايوبيه را منقرض ساخت و بناى حكومت مملوكيه بهاريه[١] را در اين مملكت نهاد.
بلى هر سلطانى از سلاطين امتيازات ملت حاكمه را تقليل و قدرت ملك محكومه را تكثير نمايد، واضع و مبرهن است كه امر معتناى سلطنت از دودمان آن سلطان انتقال به آن ملت محكومه نموده، خاندان چندين ساله او منقرض و مضمحل خواهد شد!
بارى، بعد از انقراض ايوبيه مصر از قرار جدول ذيل، بيست و شش تن، يكصد و سى و هفت سال از مملوك بهاريه و چراكسه در اين مملكت و شامات و در بعض ولايات آناطولى اجراى سلطنت كردند كه اسامى و تاريخ جلوس آنها از قرار جدول ذيل است.
[١] - سلسله مماليك را به دو گروه تقسيم مىشوند. نخست گروه بحرى و دوم گروه برجى. گروه نخست از سال ٦٤٨ دولت خود را با حكومت شجر الدر آغاز كرده و با الملك المظفر كه در سال ٧٩٢ عزل شد، پايان دادند. سلسله دوم حكومتشان را از سال ٧٨٤ با حكومت الظاهر سيف الدين برقوق آغاز كرده و تا سال ٩٢٢ با كشته شدن طومانباى پايان دادند.