بانكدارى از نگاه اسلام

فهرست مطالب

مقدمه مترجم

نگاهى به انديشه اقتصادى آيت الله فياض

آزادى فعاليت اقتصادى در چارچوب شرع

اقتصاد اسلامى مبتنى بر عدالت اجتماعى

نظارت دولت اسلامى بر بنگاه هاى اقتصادى

اقتصاد اسلامى و جهان بينى اسلامى

اقتصاد اسلامى مبتنى بر جهان بينى توحيدى

تأثير باور به معاد بر اقتصاد

جهان بينى اسلامى و دگرگونى در خواسته هاى انسان

نگاه متفاوت اسلام به مال و ثروت

توجه به ارزش ها در نظام اقتصادى اسلام

مرورى بر تاريخچه، كاركرد، تكامل و مشكلات بانكدارى رايج

بانك الكترونيكى

مشكلات فراروى بانكدارى در كشورهاى اسلامى

نيم نگاهى به كتاب احكام البنوك

پيش گفتار

مقدمه اول تعيين دايره موضوع حرمت قرض ربوى در بانك

الف) طبيعت شغلى

ب) شرايط جديد كار بانكى

نمونه هايى از خدمات غير ربوى بانك ها

اعتبارات بانكى

ضمانت نامه

ضمانت نامه

دستگاه خودپرداز

دستگاه كارت خوان

خريد و فروش سهام داخلى و بين المللى

خريد و فروش ارزهاى خارجى

ج) بانك هايى با عناوين ديگر

د) نياز ما به بانكدارى اسلامى

ه-) شرايط كاريابى در منطقه ما

و) ارتباط دور با ربا

ز) امور بانكى ديگر

جمع بندى پرسش ها

پاسخ حضرت آيت الله العظمى فياض به سوالات

وظيفه دولت و تاجران

وظيفه علما

وظيفه رهبران جهان اسلام

حل مشكل ربا در اسلام

مقدمه دوم

بانك ها و مؤسسات دولتى و چگونگى به دست آوردن مالكيت سپرده ها

جاى گزين هاى شرعى براى معاملات ربوى در بانك هاى سنتى و مؤسسات مالى

نگاهى گذرا به احكام بانك ها در پرتو بررسى فقه اسلامى

نوع اول خدمات بانكى و جاى گزين هاى شرعى آن

جاى گزين اول- عقد مضاربه

مسئله «تجارة عن تراض»

تقسيم سود بين مالك (صاحب سرمايه) و عامل (صاحب كار) در عقد مضاربه

تقسيم سود

جاى گزين دوم- عقد وكالت

جاى گزين سوم- بيع مرابحه

جاى گزين چهارم- بيع سَلَم (پيش فروش)

جاى گزين پنجم- شركت

جاى گزين ششم- تبديل قرض به بيع

نتيجه گيرى

نوع دوم خدمات بانكى در جنبه هاى مختلف حيات اقتصادى

1- سامان دهى بدهى هاى راكد

2- بيمه، اركان آن و بررسى هاى شرعى

3- وصول مبلغ چك ها و بررسى شرعى آن

وصول مبلغ چك ها

4- حواله داخلى و بررسى فقهى آن

5- حواله خارجى و حكم شرعى آن

حواله دادن به غير بستانكار

6- تنزيل سفته و حكم شرعى آن

سفته هاى صورى

7- وصول چك هاى تجارى و حكم فقهى آن

8- پذيرش اسناد بازرگانى توسط بانك با امضاى بانك بر چك ها و سفته ها

پذيرش اسناد بازرگانى از سوى بانك

9- ضمانت نامه هاى بانكى و حكم شرعى آن

كفالت يا ضمانت نامه بانكى سه طرف دارد

كارمزد ضمانت نامه

مراجعه بانك به پيمان كار

10- گشايش اعتبار و حكم شرعى آن

حالت اول

حالت دوم

حالت سوم

حالت چهارم

حالت پنجم

حالت ششم

حالت هفتم

حالت هشتم

12- اعتبارنامه شخصى و حكم فقهى آن

دريافت كارمزد در صورت موجودى داشتن مشترى در بانك

دريافت كارمزد در صورت موجودى نداشتن مشترى در بانك

13- نگه دارى كالا و شرطهاى آن از ديدگاه شرعى

14- تنزيل اسناد تجارى و حكم فقهى آن

15- وام ها و تسهيلات و حكم شرعى آن ها

16- تبديل و صرف كردن ارز و حكم شرعى آن

17- خريد و فروش ارز خارجى و حكم شرعى آن

18- حواله بانكى خارجى و حكم شرعى آن

19- پذيرش سپرده هاى مشتريان توسط بانك

انواع سپرده هاى بانكى

20- چك هاى بانكى و حكم شرعى آن

21- كارت هاى اعتبارى و حكم شرعى آن

كارت اعتبارى به سه طرف وابسته است

22- انواع كارت هاى اعتبارى و حكم شرعى آن ها

نوع سوم- كارت اعتبارى قرضى

23- رابطه بين سه طرف كارت اعتبارى و حكم شرعى آن ها

1 رابطه بين صادركننده كارت اعتبارى و دارنده آن

صورت اول ضمانت قراردادى

صورت دوم قبول حواله

2 رابطه بين دارنده كارت و فروشنده

3 رابطه بين فروشنده و صادركننده كارت

دريافت كارمزد در كارت هاى اعتبارى و حكم فقهى آن

نتيجه مباحث مربوط به كارت هاى اعتبارى

24- سهام و اوراق بهادار

تعريف سهام

شركت سهامى

انواع شركت سهامى

نوع اول- شركت سهامى حلال

نوع دوم- شركت سهامى حرام يا مخلوط به حرام

نوع سوم- شركت سهامى حلال بدون تقيّد به حلال

ديدگاه شرعى درباره مشاركت در شركت هاى سهامى

جمع بندى

25- بازار اوراق بهادار يا بازار خريد و فروش سهام و اسناد

بازار نامنظم (فرابورس)

بازار منظم (بورس)

26- بررسى و تبيين گردش سهام از نظر شرعى و انواع آن

معامله سهام در نوع اول از شركت هاى سهامى

روش اول- معامله به صورت عاجل

روش دوم- معامله به صورت پيش فروش

روش سوم- معامله به صورت نسيه

روش چهارم- معامله به صورت مؤجل

روش پنجم- تفاوت قيمت در صورت خريد نقدى و نسيه اى

روش ششم- خريد و فروش به صورت پرداخت تمام يا بخشى از قيمت

روش هفتم- فروش استقراضى

روش هشتم- فروش بلندمدت

روش نهم- فروش قبل از قبض

معامله سهام در نوع دوم از شركت هاى سهامى

معامله سهام در نوع سوم از شركت هاى سهامى

27- شركت هاى سهامى در كشورهاى خارجى غيراسلامى و حكم شرعى آن

حكم شرعى سهيم شدن در اين شركت ها

حكم داد و ستد با سهام اين شركت ها به عنوان كالا از نگاه شرعى

اوراق قرضه و انواع آن

تعريف اوراق قرضه

شباهت ها اوراق قرضه و سهام

تفاوت هاى اوراق قرضه و سهام

خريد و فروش اوراق قرضه

خلاصه مطلب

الف) در اوراق حكومتى

ب) در اوراق شركت هاى خصوصى

ج) در اوراق قرضه (مضاربه)

28- معامله در بازار بورس و حكم آن از نگاه اسلام

1- پول هاى طلا و نقره

2- پول هاى رايج (اسكناس ها)

3- كالا

4- غلّه (طعام)

29- اختيار معامله يا خريد و فروش با حق خيار از نظر اسلام

30- تبيين شرعى اختيار خريد

31- تبيين شرعى اختيار فروش

شرطهاى صحت قرارداد اختيار

32- اختيار در ارز خارجى و حكم شرعى آن

حكم شرعى خريد اختيار ارز خارجى

33- قراردادهاى آتى

احكام فقهى قراردادهاى آتى

خلاصه بحث

مجموعه پرسش ها درباره داد و ستدها و معاملات تجارى در بازارهاى مالى جهان (بورس) مطابق قوانين و نظام جدى آن و بررسى آن ها بر اساس قوانين اسلامى

2- وام ها و سپرده ها

توضيح چند مورد

3- سپرده هاى بانكى

پرسش 1 آيا براى مسلمان جايز است كه به عنوان سپرده گذار از بانكى كه صاحبش مسلمان نيست، ربا بگيرد؟

پرسش 2 اين نيت دربردارنده چه معنايى است؟

پرسش 3 اگر صاحب بانك مسلمان باشد و بانك خصوصى باشد نه دولتى و نه نيمه خصوصى (مشترك بين خصوصى و دولتى)، آيا جايز است سپرده گذار سود پولش را بدون شرط بگيرد؟

4- قرض (وام) هاى بانكى

پرسش 4 آيا مسلمان مجاز است از بانك هاى غير اسلامى وام بگيرد و آن گاه براى وام و قرضى كه گرفته است، به بانك سود پرداخت كند؟

پرسش 5 آيا ممكن است نيت استنقاذ را تشريح كنيد؟

پرسش 6 اگر شخصى مالى را با هدف سرمايه گذارى از بانك هاى غير اسلامى به نيت استنقاذ بگيرد و نه به نيت قرض، حكمش چيست؟ آيا جايز است در حالى كه ضرورتى ندارد آن قرض را به نيت استنقاذ دريافت كند؟

پرسش 7 اگر صاحب بانك مسلمان باشد و ما نتوانيم آن مال را به عنوان استنقاذ دريافت كنيم، چاره اى وجود دارد؟

5- اوراق قرضه

6- سهام

درآمدهاى توزيع شده

انواع سهام

7- شاخص ها

8- قراردادهاى مشتق

قراردادهاى آتى

كاركرد قراردادهاى آتى در انواع قراردادها

نوع اول- پوشش ريسك سرمايه گذارى

نوع دوم- سرمايه گذار (مضارب) يا معامله گر حرفه اى

نوع سوم- بازارساز

تحويل پول يا كالا

قراردادهاى مالى آتى و قراردادهاى مالى اختيار معامله

9- مبادلات

انواع مبادله

نوع اول- مبادله سهام

نوع دوم- مبادله ربوى

انواع ربا

نوع اول- رباى ثابت

نوع دوم- رباى متغير

نوع سوم- پيش فروش اعتبارى

10- قراردادهاى اختيار معامله

وانيلى

سرمايه گذار

مضارب (بورس بازان)

بازارساز

قراردادهاى اختيار مركب، مشتقات مركب و تحولات جديد

الف) قراردادهاى اختيار باينرى يا دوديى

ب) قراردادهاى اختيارات سپتوم يا حاجزى

ج) قراردادهاى اختيارات رنگين كمانى

ه-) حساسيت مبادله

و) مشتقات آب و هوايى

11- بانك هاى اسلامى

12- كار در بانك ها

بانكدارى از نگاه اسلام - فياض، شيخ محمد اسحاق - الصفحة ٢٠٦ - بازار منظم (بورس)

٢٥- بازار اوراق بهادار يا بازار خريد و فروش سهام و اسناد

بازار بورس به دو دسته تقسيم مى‌شود؛ بازار نامنظم و بازار منظم.

بازار نامنظم (فرابورس)

به اين بازار، بازار غير رسمى، بازار آزاد يا بازار كنترل نشده (فرابورس‌OTC ) نيز گفته مى‌شود و همه اين عناوين بيانگر آن است كه اين بازار، تابع نظم نيست و ظرفيت گردش قيمت‌ها به صورت عادلانه در آن فراهم نمى‌باشد. در اين بازار، رفتار واسطه‌گران، دلالان، سرمايه‌گذاران و مضاربه‌كنندگان بر بالا و پايين رفتن قيمت‌ها و از بين‌بردن توازن بين عرضه و تقاضا بسيار اثرگذار است.

بازار منظم (بورس)

تحت عنوان «بورس» شناخته مى‌شود؛ زيرا بازارى منظم براى اوراق بهادار مى‌باشد و مكانى است كه گردش سهام و اسناد و مبادله آن‌ها از طريق خريد و فروش منظم صورت مى‌گيرد و در آن صرفا سهام و اوراق بهادار ثبت‌شده خريد و فروش مى‌شود، نه هر سهام و اوراقى. گردش آن‌ها نيز تابع قوانين و برنامه‌هاى رسمى است و در زمان معينى صورت مى‌گيرد. گردش و خريد و فروش سهام و اوراق بهادار در بازار بورس، به يارى واسطه‌هاى متخصصى صورت مى‌گيرد كه نامشان در دفتر بازار ثبت شده است تا در اين بازار، دلالى و مانند آن كنند. آن‌ها به درخواست مشتريان خود خريد و فروش مى‌كنند و گردش در اين بازار، علنى، آشكار و به صورتى است كه شنيده و خوانده مى‌شود. گردش مالى در اين بازار بدون‌