عتبات عالیات عراق - اصغر قائدان - الصفحة ٤٥ - ٦- ایوانها

١- ٦- ایوان طلا
ایوان طلا از زیباترین و با شکوه ترین ایوان‌های حرم است که در پایین پای مبارک و رو به مشرق واقع شده و در برابر آن باب السوق الکبیر قرار دارد. این ایوان چهل متر ارتفاع و ٤٥ متر طول دارد و به طور کامل از طلای ناب روکش شده است. طلاکاری ایوان و گنبد را نادر شاه در ١١٥٦ ق انجام داده است. تمام نمای بیرونی ایوان، کناره‌ها و دیواره‌ها تا سقف و قوس با طلای ناب پوشش داده شده است. [١] ١٠٤ از داخل ایوان طلا دری به داخل رواق باز می‌شود و چهل چراغ بسیار زیبایی در وسط ایوان نصب شده که هدیه ناصر الدین شاه است. [٢] ١٠٥ در مقابل این ایوان حوض بزرگی قرار داشت که به حوض کوثر مشهور بود و بعدها از میان رفت.
٢- ٦- ایوان العلما
در شمال حرم قرار دارد و از آثار عصر آل بویه است. این ایوان در عصر صفوی تجدید بنا و در دوره نادری به طور کامل کاشی کاری شد که امروزه به همان حال باقی است و قدمت آن از دیگر قسمت های حرم بیشتر است. روی کاشی آن قصیده‌ای از قوام الدین در شانزده بیت به خط زیبای کمال الدین حسینی گلستانه اصفهانی دیده می‌شود که مطلع آغازین آن چنین است:
یا رب خیر المرسلین‌سلم علی نوح الامین [٣] ١٠٦

در این ایوان عالمان زیادی دفن شده‌اند و به این سبب «ایوان العلما» نام گرفته است. [٤] ١٠٧ تکیه بکتاشیه، یادگار عصر عثمانی، سمت غربی این ایوان بوده است.

[١] . فخر الملک اردلان، از حریم تا حرم، ٥٠.
[٢] . عضدالملک، سفرنامه عضد الملک به عتبات، ١٥٤.
[٣] . بابایی، همان، ١٤١.
[٤] . بنگرید به بخش قبرهای علما و بزرگان در همین فصل.