عتبات عالیات عراق

پیش در آمد

موقعیت جغرافیایی و تاریخی عراق

فصل اول نجف اشرف

الف- موقعیت جغرافیایی نجف

ب- نجف در آینه تاریخ

ج- فضایل و جایگاه

د- تاریخچه و بنای مرقد و بارگاه مطهر امام علی علیه السلام

ه- آثار و اماکن حرم مطهر

1- صندوق و ضریح

2- رواقها و درهای آن

3- ذخایر و نفایس حرم

4- گنبد و منارهها

6- ایوانها

7- دیوارهای صحن

8- درهای صحن

و- مسجدهای نجف

1- مسجد شیخ طوسی

2- مسجد هندی

3- مسجد شیخ مرتضی انصاری

4- مسجد شیخ طریحی

5- مسجد عمران بن شاهین

6- مسجد الخضراء

ز- قبرستان وادی السلام

1- مرقد هود و صالح علیه السلام

2- مقامهای امام مهدی (عج) و امام صادق علیه السلام و امام سجّاد علیه السلام

3- قبرهای صحابه و تابعین

1- 3- احنف بن قیس

2- 3- سهل بن حُنیف

3- 3- عثمان بن حنیف

4- 3- عبیداللَّه بن ابی رافع

5- 3- خبّاب بن الارت

6- 3- رشید هَجری

7- 3- عبداللَّه بن ابی اوفی

8- 3- مرقد کمیل بن زیاد

9- 3- عبداللَّه بن یقطر

10- 3- قنبر

11- 3- میثم تمار

12- 3- ابوبکر بن علی علیه السلام

13- 3- زید بن صوحان

14- 3- صعصعة بن صوحان

15- 3- عمرو بن حمق خزاعی

16- 3- سلیم بن قیس هلالی

17- 3- نصر بن مزاحم المنقری

ح- مقبره عالمان و بزرگان دین

1- شیخ طوسی (385 ق- 460 ق)

2- علامه حلّی (647 ق- 726 ق)

3- ابن طاووس (589- 664 ق)

4- مقدس اردبیلی (1249 ق- 1350 ق)

5- شیخ محمد حسن صاحب جواهر (ت 1200 ق)

6- سید محمدمهدی بحرالعلوم (1155 ق- 1212 ق)

7- شیخ مرتضی انصاری (1214 ق- 1281 ق)

8- ملا احمد نراقی (1185 ق- 1245 ق)

9- میرزای شیرازی (1230 ق- 1312 ق)

10- میرزا حسین نوری (1254 ق- 1320 ق)

11- سید اسداللَّه شفتی (ف 1265 ق)

12- شیخ عباس قمی (ف 1359)

13- علامه نائینی (ف 1355 ق)

14- سید ابوالحسن اصفهانی (1284 ق- 1365 ق)

15- شیخ محمد حسین کمپانی (1296 ق- 1361 ق)

16- شیخ جعفر تستری (1230 ق- 1303 ق)

17- آخوند خراسانی (1255 ق- 1329 ق)

18- سید محمد کاظم یزدی (1247 ق- 1328 ق)

19- شیخ محمّد جعفر کاشف الغطاء (ف 1227 ق)

20- سید ابوالقاسم خویی (1317 ق- 1413 ق)

از دیگر عالمان دفن شده در نجف اشرف

ط- مزار حاکمان و دولت مردان

1- آل بویه

1- 1- عضدالدوله دیلمی

2- 1- شرف الدوله

3- 1- بهاء الدوله

4- 1- بدرالدین حسنویه

5- 1- فخر الملک ابوغالب

6- 1- ابوالقاسم حسین بن علی

7- 1- شرف الدین انوشیروان بن خالد

2- آل حمدان

3- ایلخانان و تیموریان

4- پادشاهان ورجال قاجاریه

ی- آثار تاریخی نجف

1- قصر خُوَرنق

2- قلعه نجف

3- صفه صافی صفا

4- تکیه بکتاشیه

5- مقبره ذی الکفل

6- برج نمرود

فصل دوم کوفه

الف- موقعیت جغرافیایی وتاریخی کوفه

وجه تسمیه

فضیلت کوفه

ب- آثار اسلامی و اماکن کوفه

1- مسجد کوفه

1- 1- درهای مسجد

2- 1- محراب و مقامهای مسجد کوفه

1- 2- 1- محراب امیرالمؤمنین علیه السلام

2- 2- 1- محراب و مقام امام زین العابدین علیه السلام

3- 2- 1- محراب امام صادق علیه السلام

4- 2- 1- مقام خضر

5- 2- 1- دکة المعراج

6- 2- 1- مقام ابراهیم علیه السلام

7- 2- 1- مقام جبرئیل علیه السلام

8- 2- 1- سفینه نوح

9- 2- 1- دکة القضاء

10- 2- 1- بیت الطشت

11- 2- 1- مقام حضرت آدم

5- مقابر یاران اهل بیت

1- 5- مسلم بن عقیل

2- 5- هانی بن عروه

4- 5- مختار بن ابی عبیدة ثقفی

فضلیت مسجد کوفه

2- سایر مسجدهای مشهور کوفه

1- 2 مسجد سهله

2- 2- مسجد حنانه

3- 2- مسجد صعصة بن صوحان

4- 2- مسجد زید بن صوحان

5- 2- مسجد حمراء

6- 2- مسجد جُعفی

7- 2- مسجد بنی کاهل

3- خانه امام علی علیه السلام

4- دار الاماره

5- مرقد زید بن علی علیه السلام

فصل سوم کربلا

الف- موقعیت جغرافیایی

ب- کربلا در آینه تاریخ

ج- وجه تسمیه

1- کربلا

3- غاضریه

4- نینوا

5- عَقْر

6- نواویس

7- حائر

جایگاه و فضیلت کربلا و زیارت امام حسین علیه السلام

ه- تاریخ ساختمان حرم مطهر

1- بنای بقعه و باز سازی آن از آغاز تا پایان دوره عباسی

2- بنای بقعه و بازسازی آن از عصر مغول تا پایان صفویه

3- بازسازی حرم و بقعه در عصر قاجار

و- آثار و اماکن حرم مطهر

1- صندوق و ضریح امام حسین علیه السلام

قبر و ضریح علی اکبر علیه السلام

2- مزار شهیدان بنی هاشم

3- قبرهای دیگر شهیدان کربلا

4- رواقها و شبستانهای حرم مطهر

5- خزانه و گنجینه حرم

6- گنبد مطهر

7- منارهها و مأذنهها

8- ایوانهای حرم مطهر

9- صحن حرم

10- درهای صحن

11- تل زینبیه

12- قتلگاه

13- خیمهگاه

و- بارگاه و مرقد حضرت ابو الفضل العباس علیه السلام

ز- آثار و اماکن حرم ابوالفضل علیه السلام

1- صندوق و ضریح مطهر

2- گنجینه

3- رواقها

4- گنبد و منارهها

5- صحن و ایوان ها

6- محل قطع دستان حضرت ابوالفضل علیه السلام

7- درهای صحن

ح- سایر مقبرهها و مزارات کربلا

1- مزار یاران امام حسین علیه السلام

1- 1- قبر حر بن یزید ریاحی

2- 1- عون بن عبداللَّه

3- 1- طفلان مسلم

2- امام زادهها

1- 2- محمد بن نبی بن کاظم علیه السلام

2- 2- اخرس بن کاظم علیه السلام

3- 2- سید احمد ابوهاشم

4- 2- ابن حمزه

3- عالمان و سادات

1- 3- ابو احمد حسین بن محمد (304 ق- 400 ق)

2- 3- سید رضی (358 ق- 406 ق)

3- 3- شریف مرتضی علم الهدی (355 ق- 436 ق)

4- 3- علامه وحید بهبهانی (1118 ق- 1205 ق)

5- 3- مجاهد (1180- 1242 ق)

6- 3- میرزا محمد تقی شیرازی (ف 1338 ق)

7- 3- ابن فهد حلی (758 ق- 841 ق)

8- 3- فضولی بغدادی (913 ق- 976 ق)

9- 3- آل عصفور بحرانی (1107 ق- 1186 ق)

10- 3- سید کاظم رشتی (ت 1214 ق)

11- 3- سید احمد بن سید کاظم رشتی

12- 3- شریف العلماء

13- 3- سید علی طباطبایی

14- 3- خاندان قزوینی (مجتهد قزوینی)

15- 3- شیخ عبدالحسین تهرانی

16- 3- سید عبداللَّه بحرانی

17- 3- زینی حسنی

18- 3- صاحب ضوابط (1214 ق- 1262 ق)

19- 3- خاندان برغانی

20- 3- سید مرتضی طباطبایی

21- 3- خاندان آل کمونه

4- قبور پادشاهان و رجال سیاسی

1- 4- پادشاهان آل بویه

2- 4- پادشاهان و رجال قاجار

1- 2- 4- مظفرالدین شاه قاجار

2- 2- 4- محمد علی شاه

3- 2- 4- احمد شاه

4- 2- 4- امیر کبیر

5- 2- 4- سلطان حمزه میرزا صفوی

6- 2- 4- میرزا شفیع خان مازندرانی صدر اعظم

7- 2- 4- میرزا موسی وزیر

8- 2- 4- معیر الممالک

9- 2- 4- حاجی میرزا آغاسی

10- 2- 4- ظل السلطان

11- 2- 4- زاهدالدین شاه

ط- آثار تاریخی کربلا

1- قصرها و قلعه ها

1- 1 9- قلعه اخیضر

2- 1- قلعه هندی

3- 1- قصر عطشان

2- مقامها

1- 2- مقام امام صادق علیه السلام

2- 2- مقام حضرت مهدی (عج)

3- 2- مقام زین العابدین علیه السلام

فصل چهارم کاظمین، بغداد مدائن

1- کاظمین

الف- موقعیت جغرافیایی و تاریخی

ب- تاریخچه حرم کاظمین

1- صندوق و ضریح

2- رواقها

3- درهای رواقها

4- گنبد و منارهها

5- صحن و ایوانها

ج- قبرهای علما و پادشاهان در کاظمین و بغداد

1- خواجه نصیر الدین طوسی (597 ق- 671 ق)

2- ابوسبحه

3- الامیر سید

4- ابن قولویه (ف 369 ق)

6- 5- عون و عبداللَّه

7- ابو یوسف

8 و 9- قبور منسوب به سیّد رضی و سیّدمرتضی

د- قبر رجال و دولت مردان

1- معز الدوله دیلمی

2- ابو محمد حسن مهلبی

2- امین، خلیفه عباسی

3- جعفر بن منصور

4- فرهاد میرزا معتمد الدوله

ه- مسجدهای شهر کاظمین

1- مسجد صفوی

2- مسجد ابو یوسف

2- بغداد

الف- موقعیت جغرافیایی و تاریخی

ب- قبرها و زیارتگاهها

1- نایبان چهارگانه حضرت مهدی (عج)

1- 1- عثمان بن سعید عمری

2- 1- محمد بن عثمان (ف 305 ق)

3- 1- حسین بن روح نوبختی

4- 1- علی بن محمد سمری (ف 329 ق)

2- قبرهای عالمان و فقیهان

1- 2- شیخ یعقوب کلینی

2- 2- ابوحنیفه

3- 2- احمد بن حنبل

4- 2- ابوبکر شبلی

5- 2- شیخ عبد القادر گیلانی (ف 560 ق)

6- 2- ابن ابی الحدید

7- 2- شیخ شهاب الدین سهروردی

8- 2- قنبر غلام علی علیه السلام

ج- مسجد بُراثا

3- مدائن

الف- موقعیت جغرافیایی و تاریخی

ب- ایوان کسری

ج- آرامگاه سلمان فارسی

د- آرامگاه حذیفة بن الیمان

فصل پنجم سامراء

الف- موقعیت جغرافیایی و تاریخی

وجه تسمیه سامراء

ب- تاریخچه بقعه و آستان عسکریین

1- صندوق و ضریح

2- قبرهای خاندان عسکریین

1- 2- مزار نرجس خاتون

2- 2- مزار حکیمه خاتون

3- 2- حدیثه، ام العسکری

4- 2- حسین بن علی علیه السلام

5- 2- ابوعبداللَّه جعفر بن علی

6- 2- سمانه بنت علی علیه السلام

7- 2- ابوهاشم جعفری

3- رواق ها و ایوانها

4- صحن حرم

5- گنبد و منارهها

6- سرداب غیبت

ج- سایر قبرهای سامراء

1- قبرهای امام زادهها

1- 1- آستان سید محمد

2- 1- آستان ابراهیم بن مالک اشتر

2- قبر عالمان و بزرگان دین

1- 2- صولی کاتب (176 ق- 243 ق)

2- 2- ابن سکیت (186 ق- 244 ق)

3- 2- نجاشی (372 ق- 450 ق)

4- 2- شیخ رضا همدانی (1250 ق- 1322 ق)

5- 2- زرقانی شیرازی (ف 1310 ق)

6- 2- سید محمد شریف (ف 1322 ق)

7- 2- نوری ایلکایی (ف 1320 ق)

8- 2- حاج میرزا محمد حسین شیرازی (ف 1338 ق)

9- 2- سید حسن کلیددار (ف 1345 ق)

3- قبر خلیفهها و امیران

ج- مسجدهای تاریخی سامراء

1- مسجد جامع

1- 1- مناره ملویه

2- جامع ابی دُلف

فهرست منابع

پی نوشت ها

عتبات عالیات عراق - اصغر قائدان - الصفحة ١٥٢ - ١٤- ٣- خاندان قزوینی (مجتهد قزوینی)

١٠- ٣- سید کاظم رشتی (ت ١٢١٤ ق)

سید کاظم بن قاسم حسینی رشتی از شاگردان شیخ احمد احسایی در ١٢٥٩ ق در گذشت و در رواق شرقی حرم دفن شد. او از رهبران فرقه کشفیه بود و کتاب هایی درباره آن فرقه به رشته تحریر درآورد.

١١- ٣- سید احمد بن سید کاظم رشتی

سید احمد بن سید کاظم رشتی در ١٢٩٥ ق به قتل رسید و در رواق شرقی حرم، کنار پدرش، به خاک سپرده شد.

١٢- ٣- شریف العلماء

محمد شریف بن حسن آملی، از عالمان بزرگ شیعه، و استاد شیخ مرتضی انصاری در ١٢٤٦ ق در کربلا وفات یافت و در سمت جنوب شرقی آستان، در یکی از کوچه‌های فرعی خیابان امام حسین علیه السلام دفن شد. بقعه وی در ١٢٦١ ق به دست شیخ حسن آل صالحی و در ١٣٧٢ ق توسط مرحوم آیت اللَّه حکیم تجدید بنا [١] ٤٥٩ و مدرسه‌ای به نام او در کنار آستان احداث گردید. امروزه بقعه او از میان رفته است.

١٣- ٣- سید علی طباطبایی

سید علی طباطبایی، صاحب کتاب ریاض المسائل در فقه است. وی در رواق شرقی حرم خاک شد. او کسی است که دیوار شهر کربلا را بنا کرد. فرزند او به سید محمد مجاهد معروف است.

١٤- ٣- خاندان قزوینی (مجتهد قزوینی)

در داخل صحن و در مسیر صحن امام حسین علیه السلام به سوی صحن ابوالفضل العباس یعنی باب قاضی الحاجات در حجره‌ای سه تن از خاندان مجتهد قزوینی دفن شده‌اند:
١- آقا سید ابراهیم بن محمد مجتهد قزوینی صاحب ضوابط الاصول (م ١٢٦٢ ق)
٢- آقا سید مهدی مجتهد
٣- شیخ محمد حسین قزوینی (ف ١٢٨١ ق). [٢] ٤٦٠ در دالان صحن کوچکِ همین مکان

[١] . همان، ١/ ١٠١
[٢] . همان، ١/ ٩٩.