عتبات عالیات عراق - اصغر قائدان - الصفحة ٢٠٨ - ٥- گنبد و منارهها

مرقد مطهر عسکریین از سه صحن تشکیل شده است، یک صحن آن به سرداب مطهر اختصاص دارد، یک صحن در مقابل ایوان و صحن دیگر در کنار صحن اول قرار دارد. [١] ٦٤٨ صحن ها به وسیله درهایی به هم وصل و به خارج مرتبط می‌شود. ضلع بیرونی ساختمان مشرف به صحن دارای ٦٢ ایوان است.
میرزا محمد تهرانی مقابل ایوان بزرگ حوضی ساخت که جلوه بسیار زیبایی داشت امّا بعدهااین حوض را خراب کردند. طول صحن امامین، که بزرگ ترین صحن است، ٧٨ و عرض آن ٧٧ متر است. میرزا عبدالحسین مجتهد به دستور ناصر الدین شاه تعمیراتی در آن انجام داد و آن جا را کاشی کاری کرد. [٢] ٦٤٩ در ضلع شرقی و غربی این صحن هجده ایوان قرار دارد و مصلای بزرگ آستان از طریق صحن ارتباط می‌یابد.
صحن دوم؛ به نام صحن مصلی به طول پنجاه و عرض چهل متر است.
صحن سوم؛ به نام صحن الغیبه ٦٤ متر طول و ٥/ ٦١ متر عرض دارد. [٣] ٦٥٠ در دوران اخیر، دیوارهای صحن‌ها را برداشتند و دو سر صحن را به هم وصل کردند. چهار در نیز در آن تعبیه شد که یکی از آن ها را سلطان عبدالحمید عثمانی ساخته است. [٤] ٦٥١ بر روی سر در مقابل ایوان، ساعتی نصب شده که زیبایی صحن را دو چندان می‌کند. (تصویر شماره ٥٦)

برفراز بقعه و مرقد مطهر دو امام گنبدی ساخته‌اند که از همه گنبدهای عتبات عالیات بزرگ تر و محکم تر است. [٥] ٦٥٢ در ابتدای امر، در عصر ناصر الدوله حمدانی، گنبد کوچکی از گچ و آجر برفراز مرقد ساخته شد. معز الدوله دیلمی نیز گنبد دیگری به جای

[١] . مهدوی، همان، ٤٣.
[٢] . ناصرالدین شاه، همان، ١٥٣.
[٣] . صحتی سردرودی، همان، ٧٥.
[٤] . میلانی، همان، ١٩٠.
[٥] . ادیب الملک، همان، ١٠٠؛ ابو طالب خان، مسیر طالبی، ٤٠٦.