بقعه و آستان عسکریین، امام هادی و امام حسن عسکری سلام اللَّه علیهما، شهر تاریخی سامراء را در تاریخ به عنوان شهر مذهبی ثبت کرده است. تلاش و همت قابل تقدیر و تحسین خلیفه‌ها و حکم رانان دوره‌های اسلامی و بزرگ مردان دینی و سیاسی برای احیا و توسعه حرم مطهر، آن شهر را زنده نگه داشته است.
امام هادی علیه السلام علی بن محمد بن علی بن موسی الرضا در دوم رجب ٢١٤ در قریه ابواء نزدیک مدینه به دنیا آمد و در عصر متوکل، براساس اجبار او، در ٢٤٣ ق از مدینه رهسپار سامراء شد. زیرا شنیده بود که در مدینه پیروان و طرف دارانی یافته و او را امام می‌دانند. [١] ٦٠٢ آن حضرت در مسیر راه خود ابتدا وارد بغداد شد و مورد استقبال فراوان قرار گرفت و آن گاه به سامراء رفت. ایشان در طول دوران امامت تحت نظر متوکل و سپس مستعین و معتز قرار داشت. بیست سال و نه ماه در سامراء اقامت کرد و سرانجام، در روز چهارشنبه ٢٦ جمادی الآخر ٢٥٤ در منزل خود، کوی معروف به «شارع ابواحمد»، از دنیا رفت. تشییع جنازه ایشان با شکوه فراوان و گریه و شیون دوست دارانش برگزار شد و او را به منزل خود بازگردانده در همان خانه شان به خاک سپردند. [٢] ٦٠٣ این خانه را امام هادی از فرزند یک نصرانی خریده بود و بسیار بزرگ و وسیع بود و ظاهراً تمامی صحن شریف امروزی را در برمی‌گرفت.
براساس منابع، پیکر آن بزرگوار را وسط حیاط خانه‌اش دفن کردند و چندی بعد فرزندش، حسن بن علی ملقب به عسکری (ف ٢٦٠ ق) را در کنار قبر او به خاک سپردند. [٣] ٦٠٤ این خانه در حلقه پادگان‌های نظامی قرار داشت و زائران و دوست داران آن دو

[١] . ابن خلکان، وفیات الاعیان و انباء ابناء الزمان، ٢/ ٤٣٥.
[٢] . یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ترجمه عبدالمحمد آیتی، ١/ ٥١٣، ٥٣٥- ٥٣٦.
[٣] . امام حسن بن علی الهادی ملقب به عسکری در هشتم ربیع الثانی ٢٣٢ ق در مدینه به دنیا آمد و همراه پدربزرگوارش در سن ده سالگی به سامراء مهاجرت کرد. چون ایشان را در تحت الحفظ نگه داشتند به عسکری معروف شد (ابن خلکان، همان، ١/ ٣٧٣).