عتبات عالیات عراق - اصغر قائدان - الصفحة ١٩٣ - الف- موقعیت جغرافیایی و تاریخی

سامراء به سبب وجود مرقد مطهر دو پیشوای شیعه، امام هادی علیه السلام و امام عسکری علیه السلام، مورد توجه جهان تشیع است. این شهر در کرانه شرقی رود دجله، درمیان راه بغداد- تکریت واقع شده است. به عبارت دیگر، در حد فاصل قریه «کرخ فیروز» یا «کرخ یاجدّا» در شمال و قریه «مطیره» در جنوب قرار دارد. در حال حاضر، این شهر مرکز استان صلاح الدین است که از شرق به استان تمیم (کرکوک)، از شمال به نینوا، از غرب به استان الانبار و از جنوب به بغداد محدود می‌شود. [١] ٥٧٧ سامراء در ١٢٠ کیلومتری شمال بغداد قرار دارد و در حال حاضر جمعیت آن ٥٣١/ ١٢٦ نفر است.
سامراء هم چون شهرهای دیگر عراق، قدمت دیرینه‌ای دارد. برخی بنای آن را عصر قبل از اسلام، یعنی دوران اشکانیان و ساسانیان می‌دانند، برخی نیز شاپور ذوالاکتاف را بانی این شهر دانسته‌اند. [٢] ٥٧٨ به گفته یاقوت حموی، سامراء را «سام بن نوح» ساخته است [٣] ٥٧٩ و شاید وجه تسمیه آن به سامراء نیز همین باشد: «سام راه» یعنی راه عبور و

[١] . صحتی سردرودی، سیمای سامراء، سینای سه موسی، ٤٧؛ فاصله سامراء تا بغداد ١٢٤ کیلومتر است.
[٢] . حمداللَّه مستوفی، نزهة القلوب، سامراء؛ جعفر الخلیلی، موسوعة العتبات المقدسه، قسم السامراء، ج ٩/ ١٩.
[٣] . یاقوت حموی، معجم البلدان، ٣/ ١٧٢.