عتبات عالیات عراق - اصغر قائدان - الصفحة ٢١٩ - ١- ١- مناره ملویه

هزینه ساختمان این مسجد در آن دوران، نزدیک به چهارصد هزار دینار طلا بوده است. [١] ٦٨٨ این مکان ابتدا در خارج از شهر قرار داشت و کنار راه آن بازار و دکان‌هایی ساخته بودند. راه مسجد به حدی وسیع بود تا خلیفه بتواند سواره یا پیاده به مسجد بیاید و در آن مسجد نماز گزارد. [٢] ٦٨٩ وسط صحن حوضی ساخته بودند که فواره‌های آن همواره در حال فوران بود. [٣] ٦٩٠ از این مسجد امروزه فقط دیوارها و مناره آن باقی است که در دوران معاصر بازسازی شده است. ١- ١- مناره ملویه

[٤] ٦٩١
متوکل عباسی در ضلع شمالی مسجد بزرگ سامراء مناره‌ای ساخت که هنوز، پس از ١٢٠٠ سال، راست قامت برجای مانده و از کیلومترها مسافت چشم بیننده را به خود خیره می‌سازد. این مناره عظیم به لحاظ سبک و نوع معماری از عجایب دنیا و در جهان اسلام بی‌نظیر است. ارتفاع آن به ٥٥ متر می‌رسد که برروی یک قاعده و پایه مربعی شکل به مساحت ٣٢ متر بنا شده است. این مناره به شکل مخروطی از قاعده‌ای بسیار پهن به مساحت ٣٢ متر آغاز و تا بالاترین نقطه امتداد می‌یابد و رأس آن با شش متر مساحت ختم می‌شود. [٥] ٦٩٢ از عجایب این مناره سبک منحصر به فرد آن در پلکان‌های مناره است که برخلاف همه مناره‌ها، پلکان آن از بیرون و اطراف مناره است و به صورت مارپیچ و مدور در شش دور، از پایین تا بالا، امتداد دارد و شکلی چون حلزون به خود می‌گیرد.
ارتفاع هریک از پلکان‌ها حدود ده سانتی‌متر است و علت کوتاهی آن‌ها این بود که خلیفه می‌خواست با اسب از آن ها بالا رفته و ارتفاع مناره را صعود کند. [٦] ٦٩٣ در دوره‌های

---

[١] . مصلح الدین مهدوی، همان، ٢٣؛ جعفرالخلیلی، همان، ٩/ ٨٥، ٢٢٠- ٢٢١.
[٢] . ادیب الملک، همان، ١٠٩.
[٣] . صحتی سردرودی، همان، ١٥٥.
[٤] .ayiwlaM .
[٥] ١٣٢ ,P .١ ,V .malsI ,enilreitS ,yrneH .
[٦] . ادیب الملک، همان، ١٠٩؛ ناصرالدین شاه در سفرنامه در این امکان تردید روا می‌دارد و می‌گوید: «چون‌ارتفاع آن بسیار زیاد است انسان در بالا رفتن آن دچار ترس می‌شود و قطعاً استر و اسب در این ارتفاع دچار وحشت و ترس فراوان می‌شود». (همان، ١٥٣).