عتبات عالیات عراق - اصغر قائدان - الصفحة ٢١٨ - ١- مسجد جامع

٦- معتز ٧- مهتدی ٨- معتمد [١] ٦٨٤.
هم چنین، میرزا احمد خان دنبلی (ف ١٢٠٠ ق)، حاکم آذربایجان، و فرزندش حسینقلی خان (ف ١٢٠٧ ق)، که هر دو از بانیان و ساعیان بازسازی و مرمت آستان عسکریین بودند، در رواق مطهر دفن شده‌اند و مقبره عده‌ای از رهبران دنبلی نیز در کنار آنان قرار دارد. [٢] ٦٨٥ ج- مسجدهای تاریخی سامراء

١- مسجد جامع

یکی از قدیمی‌ترین مسجدهای تاریخی عراق مسجد بزرگ سامراء است که از بناهای زمان متوکل، ابتدای قرن سوم هجری، است و ساخت آن از ٨٤٨ تا ٨٢٥ م طول کشید. این مسجد هم به لحاظ وسعت و هم به لحاظ قدمت از دیگر مسجدهای عراق بزرگ‌تر است مساحت داخلی آن ٢٤٠* ١٥٦ متر و مساحت بیرونی آن ٣٧٦* ٤٤٠ متر است که در مجموع ٣٨٠٠٠ مترمربع را به خود اختصاص می‌دهد. چهارده درب ورودی دارد که سه درب در ضلع شمالی، چهار درب در غرب و شرق و نُه درب در جنوب قرار دارد. صحن مسجد نیز ١١٠* ١٦٠ متر است. [٣] ٦٨٦ این مسجد در بیرون شهر فعلی سامراء و حدود دو کیلومتر پایین تر از آستان مقدس عسکریین قرار دارد. امروزه، از این مسجد تنها دیواره‌های آن و مناره معروف به ملویه باقی مانده است. داخل مسجد سقف ندارد و کف آن همه خاکی است. دیوارهای بسیار ضخیم آن همانند دیوارهای قلعه‌ای است که حدود دو متر ضخامت دارد. ارتفاع آن ده متر و دارای چهل برج در ضلع‌های مختلف است. ضلع‌های شمالی و جنوبی، هریک، هشت برج و ضلع‌های شرقی و غربی دارای ده برج است. [٤] ٦٨٧

---

[١] . مهدوی، همان، ٥٢.
[٢] . همان، ٧٥.
[٣] ١٣٠ ,P .١ ,V ,malsI ,nilreitS ,yrneH .
[٤] ١٣١ ,P .١ ,V ,dibI .