عتبات عالیات عراق - اصغر قائدان - الصفحة ١٩٧ - وجه تسمیه سامراء

در متون تاریخی نام سامراء به گونه‌های مختلفی ثبت شده است از جمله:
١) سامرّاء ٢) سامراه ٣) سامره ٤) سراء ٥) سُرَّ من رأی ٦) سرور من رأی ٧) ساء من رأی. [٣] ٥٩٧ برخی از این اسم‌ها، چنان که شرح آن رفت، به واژه فارسی «سام راه» برمی‌گردد.
گفته اند سام، پسر نوح، آن را ساخته و یا از آن گذشته است و یا «سام را»؛ یعنی شهری که برای سام ساخته شده است. [٤] ٥٩٨ برخی گفته‌اند شاید «شام راه» بود؛ یعنی راهِ شام، زیرا در گذشته اگر کسی قصد سفر به شام داشت باید از عراق، بغداد و سامراء عبور می‌کرد. برخی نیز سامراء را نامی آرامی دانسته‌اند که در متون کهن رومی سومرا [٥] ٥٩٩ نوشته شده است. [٦] ٦٠٠ هم چنین سامره را به معنای «جایی که برای آن جزیه بگیرند» دانسته‌اند. [٧] ٦٠١ از دیگر اسم‌های این شهر باید به «عسکر»، «زوراء»، «تیرهان» و «ناحیه مقدسه» اشاره کرد. «عسکر» نام محله‌ای خاص در سامراء و به روایتی محل حضور لشکریان بود و به همین دلیل کسانی را که در سامراء می‌زیستند گاهی عسکری هم نامیده‌اند، اما «تیرهان» در عصر ساسانی و «زوراء» در دوره اسلامی معروف بودند.

[١] . پیشین، ١٠٣.
[٢] . ناصرالدین شاه، سفرنامه ناصرالدین شاه به عتبات، ١٥٦.
[٣] . یاقوت حموی، همان، ٣/ ١٧٣.
[٤] . ابن بطوطه، الرحله، ١/ ١٤٧.
[٥] .aramuoS
[٦] . جعفر الخلیلی، همان، ٩/ ٨.
[٧] . همان جا.