عبادات، را غير از اين صورت و قشر و مجازْ باطن و لُبّ و حقيقتى است. و اين از طريق عقل معلوم است و از طريق نقل شواهد كثيره دارد، كه ذكر جميع آن از حوصله اين اوراق خارج است و ما به ذكر بعض از آن اين اوراق را متبرّك مى‌كنيم:

از آن جمله، حديث مشهور

الصَّلاةُ مِعْراجُ الْمُؤْمِن‌ [١]

است كه از تفكّر و تدبّر در اين حديث شريف فتح ابوابى براى اهلش مى‌شود، كه ما از اكثر آن محجوب و محروم هستيم؛ و تمام بيانات سابقه از اين حديث شريف استفاده شود.

و از آن جمله، حديث شريف كافى است:

بِاسْنادِهِ عَنْ ابي عَبْدِ اللَّه عَلَيْهِ السَّلام، قالَ:

الْعِبادَةُ ثَلاثَةٌ: قَوْمٌ عَبَدُوا اللَّه عَزَّ وَ جَلَّ خَوْفاً، فَتِلْكَ عِبادَةُ الْعَبيدِ؛ وَ قَومٌ عَبَدُوا اللَّه تَبارَكَ وَ تَعالى‌ طَلَبَ الثَّوابِ، فَتِلْكَ عِبادَةُ الاجَراءِ؛ وَ قَوْمٌ عَبَدُوا اللَّه عَزَّ وَ جَلَّ حُبّاً لَهُ، فَتِلْكَ عِبادَةُ الأحْرَارِ؛ وَ هِىَ افْضَلُ الْعِبادَة. [٢]

در وسائل از علل و مجالس و خصال شيخ صدوق رضوان اللَّه عليه سند به حضرت صادق سلام اللَّه عليه رساند كه فرمود: «مردم عبادت خداى عزّ و جلّ را بر سه گونه كنند: يك طبقه عبادت كنند براى رغبت ثواب، پس اين عبادت حريصان است و اين طمع است؛ و يك طايفه ديگر عبادت مى‌كنند براى ترس از آتش، و اين عبادت بندگان است و اين ترس است؛ و لكن من عبادت او را مى‌كنم براى حبّ به او و اين عبادت كريمان است؛ و اين امن است براى فرموده خداى عزّ و جلّ: «وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ‌». [٣] و لقوله‌

[١] «نماز معراج مؤمن است.» اعتقادات، مرحوم علامه مجلسى، ص ٢٩ (از رسول اللَّه ص).

[٢] امام صادق عليه السلام فرمود: «عبادت بر سه گونه است: گروهى خداوند عزّ و جلّ را از ترس پرستيدند؛ آن عبادت (همچون) فرمانبرى بردگان است. دسته‌اى (ديگر) به منظور نيل به پاداش عبادت خدا كردند و آن اطاعت مزدوران است. و قومى خدا را از روى محبّت (و عشق) به او عبادت كردند؛ و آن عبادت آزادگان است و برترين عبادت است.» وسائل الشّيعة، ج ١، ص ٤٥. «ابواب مقدّمة العبادات، باب ٩، حديث ١». در اصول كافى به جاى كلمه «العبادة» «أنّ العبّاد» آمده است.- اصول كافى، ج ٣، ص ١٣١. «كتاب الايمان و الكفر»، «باب العبادة»، حديث ٥.

[٣] «... و ايشان از هول و هراس در آن روز ايمن باشند.» (نمل/ ٨٩)