صحيفه امام - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٧١ - مصاحبه با محمد حسنين هيكل درباره علل شكلگيرى انقلاب

عبد الناصر بودم و با رژيم شاه مخالفت داشتيم. اما درباره علما؛ اين اولين جنبش در اسلام است كه علناً ضد رژيم، قيام كرده است. آنچه كه جنبش را مهم كرده است، همين است كه اولين حركت ضد دولت است.

علماى «الازهر» متأسفانه كاملًا مطيع اوامر دولتند؛ از زمان عثمانيها چنين بوده است؛ بلكه از ابتداى خلافت چنين بوده است. دولت همه چيز را كنترل مى‌كند؛ به همين دليل است كه برخى از كمونيستها مى‌گويند، و به ما حمله مى‌كنند، كه مذهب، وسيله و ابزار دولت براى اجراى اغراض وى مى‌باشد]

- يكى از خصوصيات مذهب شيعه، همين است كه در هيچ عصرى از اعصار، تابع دولت نبوده است؛ و در برابر دولتها ايستاده است. بزرگان خود را به كشتن داده است. چنين مذهبى است كه مى‌تواند معرف اسلام باشد و اسلام را ارائه دهد، و در برابر ساير تزهاى كمونيستها عرض اندام كند و نشان بدهد كه دين افيون جامعه نيست و علما تابع دولتها نيستند.

[قبول مى‌كنم كه اين حركت، حركتى است مذهبى. برنامه شما بعد از رفتن شاه چيست؟ اين برنامه بايد يك برنامه سياسى باشد. انتقال از يك حركت خالص مذهبى به يك حالت سياسى و يا سياسى- مذهبى، چگونه انجام‌پذير است؟]

- مذهب ما يك مذهب سياسى است. علماى مذهب از سياست اطلاع دارند. در مملكت ما قحط الرجال نيست؛ رجال دانشمندِ مسلمانِ مدير، در همه رشته‌ها داريم. بعد از رفتن شاه، يك دسته دزد مى‌روند و يك دسته امين و كاردان به جايشان خواهند نشست.

[يك سؤالِ شايد كمى شخصى دارم كه مطرح كنم؛ چه شخصيت يا شخصيتهايى- در تاريخ اسلامى يا غير اسلامى- غير از رسول اكرم (ص) و امام على (ع) شما را تحت تأثير قرار داده است و روى شما مؤثر بوده است؟ و چه كتابهايى- بجز قرآن- در شما اثر گذاشته است؟]

- من نمى‌توانم به اين سؤال الآن جواب بدهم. احتياج به تأمل دارد. كتابهاى زيادى ما داريم؛ شايد بتوان گفت در فلسفه: ملا صدرا، از كتب اخبار: كافى، از فقه: جواهر. علوم اسلامى ما خيلى غنى هستند؛ خيلى كتب داريم. نمى‌توانم براى شما احصا كنم.