اصول فلسفه و روش رئالیسم ط-صدرا - علامه طباطبایی با مقدمه و پاورقی استاد مطهری - الصفحة ٢١١
پایان جهان
در مقاله ١٠ روشن ساختیم که: جهان طبیعت یک واحد حرکت میباشد که بعینه متحرک نیز هست، و همچنین اثبات کردیم که حرکت بیمقصد تصور ندارد.
و از این دو نظریه نتیجه گرفته میشود که:
عالم ماده مقصدی دارد که به سوی او متوجه است و چون هدفی است که مجموع جهان با همه اجزاء و شرایط و علل داخلی خود به سوی او رهسپار میباشد دیگر هیچ مانعی در راه انجام گرفتن آن معنی ندارد. ناچار ضروری التحقق و حتمی الوقوع خواهد بود ١.
[١]. اشارهای اجمالی به مسأله فوق العاده مهم معاد است. در باب معاد مسائل زیادی هست که باید بحث شود و در خور یک کتاب است. اولین بحث علمی درباره معاد این است که آیا معاد حقیقتی است موافق با قوانین خلقت و آفرینش و یا یک قانون استثنائی است و با هیچ قانونی از قوانین خلقت وفق نمیدهد؟ و بر فرض اول آیا معاد از لوازم تجرد روح است و یا ربطی به تجرد روح ندارد؟ و بر فرض دوم آیا قبول معاد بر اساس تعبد محض است و یا قانون عقل (عقل عملی که مورد استناد متکلمین است یعنی مسائل مربوط به حسن و قبح) آن را ایجاب میکند؟