اصول فلسفه و روش رئالیسم ط-صدرا - علامه طباطبایی با مقدمه و پاورقی استاد مطهری - الصفحة ٨٠ - ١ تشکیلات و نظامات
به صورت نبات در آمده بود رستنیهای عالم را تشکیل داده و امروز کلیه مخلوقات زمینی را تغذیه مینمایند. آیا میتوان باور کرد که فقط بر حسب اتفاق، یک سلّول منشأ حیات حیوانات و سلّول دیگر ریشه و اصل نباتات گردیده است؟»
نکته جالب در اینجا این است که نباتات و حیوانات که بعدها از این دو سلول انشعابی اولیه پدید آمدهاند مکمل و نیازمند به یکدیگرند، بدون هر یک از اینها دیگری نمیتواند به حیات خود ادامه دهد. راز آفرینش انسان صفحه ٣١ توضیح میدهد که حیوانات در زندگی خود نیازمند به اکسیژن میباشند و نباتات نیازمند به کربن. حیوانات اکسیژن استنشاق میکنند و اسید کربنیک بیرون میدهند و نباتات بر عکس با اسید کربنیک تنفس میکنند. برگ نباتات در حکم ریه انسانی است که در زیر حرارت آفتاب اسید کربنیک را به عنصر کربن و اکسیژن تجزیه میکند و اکسیژن را دفع و کربن در تنه آنها باقی میماند. آنگاه در صفحه ٣٢ میگوید:
«همه نباتات و جنگلها و بوتهها و خزهها و به طور کلی رستنیها ساختمان اصلی وجودشان ترکیبی از آب و کربن است. حیوانات کربن دفع میکنند و نباتات اکسیژن، و از این رو هرگاه این دو عمل موجودات متوقف میماند آنوقت یا حیوانات همه اکسیژنها را مصرف میکردند و یا نباتات کلیه کربنها را، و چون موازنه به هم میخورد نسل هر دو طایفه به سرعت رو به انقراض و زوال میرفت.»
یکی دیگر از عجایب عالم جانداران که به هیچ وجه با تصادف قابل توجیه نیست این است که تقریبا از اوایل پیدایش حیات، جنس نر و ماده که برای ادامه نسل ضرورت دارد به وجود آمده است. دستگاههای مربوط به تناسل، چه در عالم حیوانی و چه در عالم نباتی، چه در جنس نر و چه در جنس ماده، آنقدر حیرت انگیز است که به هیچ وجه نمیتوان گفت هدفی در ایجاد اینها در کار نبوده است و دستگاه خلقت اینها را «برای» ادامه نسل به وجود نیاورده است.
از اینها میگذریم و میآییم اندامهای نباتات و حیوانات را در قسمتهای مختلف مطالعه میکنیم، آنچنان غرق حیرت و بهت میشویم که مطالعه یک کتاب چندین هزار صفحهای مملوّ از نکات دقیق و ظریف هرگز نمیتواند ما را این اندازه دچار بهت و حیرت و اعتراف به قدرت کامله و حکمت بالغه به وجود آورنده آن بکند، و به قول