می‌گویند- و درست می‌گویند- اشکال مسائل ماوراء الطبیعی در مرحله تصور است نه در مرحله تصدیق، یعنی عمده این است که ذهن بتواند تصور صحیحی از آن معانی پیدا کند، و پس از آنکه چنین توفیقی یافت تصدیق کردن آنها بسی آسان است بر خلاف سایر علوم که تصور معانی و مفاهیم آنها آسان است و هر مشکلی هست در مرحله تصدیق و اثبات است.

و هم از این جهت است که ورود در این فن را جز برای افرادی خاص روا نمی‌شمارند. اندیشه‌ای به وسعت اقیانوس و قریحه‌ای به لطافت نسیم صبحگاهی باید تا فی المثل محتوای قاعده «بسیط الحقیقه» را در خود جای دهد بدون آنکه آسیبی بخورد یا آسیبی به مظروف خویش برساند.

از این رو اکثر اشتباهاتی که رخ می‌دهد از نرسیدن به مدعا و خوب تصور نکردن است.

چنانکه می‌دانیم در قرون اخیر که عموم ارزشهای علمی و فلسفی متزلزل گشت و دگرگونیهایی در جهان علم رخ داد موجی در جهت مادیگری پیدا شد. درباره علل این موج، سخنهاست. این بنده رساله‌ای تحت عنوان‌ علل گرایش به مادّیگری‌ تألیف کرده است که هم اکنون زیر چاپ است. به عقیده این بنده گرایشهایی که در دو سه قرن اخیر در جهان غرب به سوی مادّیگری شد علل گوناگونی دارد، یکی از آن علل نارساییهای مفاهیم فلسفی غرب بوده است. در آن رساله شواهدی بر این مطلب آورده شده است.

قبلًا در نظر داشتم در این مقدمه فصل مشبعی در این موضوع بحث کنم و مخصوصاً یادداشت کرده بودم که برخی شواهد را که در آن رساله ذکر نکرده‌ام در این مقدمه به تفصیل درباره آنها بحث کنم، اما اکنون می‌بینم مقدمه بیش از حد تناسب، طولانی می‌شود.

برای بنده بسیار روشن است که افرادی که تصور صحیح از این مسائل داشته باشند مخصوصاً از جنبه الهیات اسلامی، بسیار بسیار کم‌اند. مرحوم دکتر محمد اقبال پاکستانی به حق مردی است متفکر و اندیشمند، ولی این مرد بزرگ با فلسفه اسلامی‌