اصول فلسفه و روش رئالیسم ط-صدرا - علامه طباطبایی با مقدمه و پاورقی استاد مطهری - الصفحة ٩٦ - براهین فلسفی در شکلهای مختلف
براهین فلسفی در شکلهای مختلف
از نظر فلسفه اول باید اثبات «واجب الوجود» بشود سپس وحدت و بساطت و علم و قدرت و سایر صفاتش اثبات گردد. ما فعلًا در مقام اشاره به براهین اثبات ذات واجب هستیم، مسأله صفات در ضمن خود مقاله خواهد آمد.
فلاسفه براهین زیادی برای اثبات واجب اقامه کردهاند. بعضی از آن براهین بر بطلان دور و تسلسل مبتنی است و بعضی مبتنی نیست. اگر بخواهیم براهین فلاسفه را در این موضوع تقسیم بندی کنیم، از نظر کلی دارای سه شکل و سه فرم میباشند که ما آنها را با نامهای «ارسطی»، «سینوی» و «صدرایی» مشخص میکنیم.
برهان ارسطی یا ارسطویی همان برهان معروف «محرک اول» است. ارسطو در این برهان از وجهه یک عالم طبیعی بحث کرده است نه از وجهه یک فیلسوف الهی. برهان محرک اول بر پنج اصل مبتنی است:
الف. حرکت نیازمند به محرک است.
ب. محرک و حرکت زمانا توأماند، یعنی انفکاک زمانی آنها محال است.
ج. هر محرک یا متحرک است یا ثابت.
د. هر موجود جسمانی متغیر و متحرک است.
ه. تسلسل امور مترتبه غیر متناهیه محال است.