پدیده از پدیده‌های جهان دلیل بر یگانگی خداوند است. اول عین جمله علی (ع) را در این زمینه نقل می‌کنیم و سپس به توضیح و تشریح آن می‌پردازیم. علی (ع) خطاب به فرزندش حسن (ع) می‌فرماید:

و اعلم یا بنی انّه لو کان لربّک شریک لاتتک رسله و لرأیت اثار ملکه و سلطانه و لعرفت افعاله و صفاته و لکنّه اله واحد کما وصف نفسه لا یضادّه فی ملکه احد (نامه ٣١) اگر برای پروردگارت شریکی می‌بود پیامبرانی از طرف او آمده بودند، و بعلاوه آثار ملک و تسلط او را می‌دیدی و افعال و صفات او را می‌شناختی، لکن او خدای یگانه است آنچنانکه خود، خود را به یگانگی توصیف کرده است. ملک ملک اوست و معارضی در ملک او نیست.

شاهد بحث ما جمله اول است.

این دلیل از نوع قیاس استثنائی است. ملازمه‌ای میان مقدّم و تالی برقرار شده و از نفی تالی نفی مقدّم استنتاج شده است.

ملازمه این است: اگر خدای دیگری می‌بود رسولانی هم می‌داشت و از جانب او نیز به انبیاء و رسل وحی می‌شد (یا به این شکل که از جانب او هم به انبیاء و رسلی که آمده‌اند وحی می‌شد و اولیاء وحی حس می‌کردند که از دو منبع مختلف به آنها الهام و القا می‌شود، و یا به این شکل که آن خدا یا خدایان دیگر به افراد دیگری وحی نازل می‌کردند).

یعنی وحی و ارسال پیامبران و مبعوث ساختن افرادی برای هدایت بشر لازمه خدایی و وجوب وجود است.

اما نفی تالی: بدیهی است که هیچیک از پیامبرانی که با آیات و بینات آمده‌اند جز از خدای واحد سخن نگفته‌اند و افراد دیگری هم غیر اینها نیامده‌اند که از طرف خدای دیگری به آنها وحی شده باشد، همه از خدای واحد که شریکی برای او نیست دم زده‌اند.

این برهان از طرفی مبتنی بر اصالت وحی است، یعنی کسی می‌تواند چنین برهانی اقامه کند که صداقت و حقانیت وحی‌های موجود را صد در صد ادراک می‌کند، و از طرف دیگر مبتنی بر آن اصل کلی است که قبلًا اشاره کردیم و آن اینکه‌