اصول فلسفه و روش رئالیسم ط-صدرا - علامه طباطبایی با مقدمه و پاورقی استاد مطهری - الصفحة ٢١٢
از نظر اسلامی باید در درجه اول کلماتی که در قرآن و سنّت درباره معاد به کار رفته است از قبیل «حشر»، «نشر»، «مآب» و غیره مورد بررسی قرار گیرد.
ظاهراً خود کلمه «معاد» در تعبیرات اسلامی استعمال نشده است و این کلمه از مصطلحات متکلمین است.
سپس باید بیاناتی که در شکل و کیفیت معاد رسیده است مورد بررسی قرار گیرد و پس از آن از نظر علمی و عقلی (عقل نظری نه عقل عملی) به جستجو پرداخته شود که آیا معاد مقتضای قانون خلقت است و یا استثنائی است در خلقت؟
نای این اشاره اجمالی که در این مقاله آمده است این است که معاد لازمه قانون عمومی [حرکت] و مخصوصاً حرکت جوهری جهان طبیعت است. موجودات جهان از همان اصلی که پدید آمدهاند به همان باز میگردند.
جزءها را رویها سوی کل است | بلبلان را عشق، با روی گل است | |
آنچه از دریا، به دریا میرود | از همانجا کامد آنجا میرود | |
از سر که سیلهای تیز رو | وز تن ما جان عشق آمیز رو | |
کما بدأکم تعودون « (*)».
و انّ الی ربّک المنتهی « (*)»
(*) اعراف/ ٢٩.
(**) نجم/ ٤٢.