تفسیر و مفسران
(١)
جلد اول
١٣ ص
(٢)
پیشگفتار
١٣ ص
(٣)
فصل اول تفسیر
١٧ ص
(٤)
تعریف تفسیر
١٧ ص
(٥)
دلیل نیاز به تفسیر
١٨ ص
(٦)
تفسیر در نگاه بدر الدین زرکشی
٢١ ص
(٧)
تفاوت تفسیر و تأویل
٢٢ ص
(٨)
تأویل در لغت
٢٣ ص
(٩)
معانی تأویل
٢٤ ص
(١٠)
نمونه آیاتی که متضمن مفاهیم عام است
٢٧ ص
(١١)
ضابطه و ملاک تأویل
٢٨ ص
(١٢)
دیدگاههایی درباره تأویل
٣٣ ص
(١٣)
آیا تفسیر توفیقی است؟
٥٠ ص
(١٤)
شرایط مفسر
٥٥ ص
(١٥)
انواع تفسیر
٦٠ ص
(١٦)
تفسیر به رأی
٦٣ ص
(١٧)
حجیت ظواهر قرآن
٨٤ ص
(١٨)
نسبتی ناروا به فقهای اخباری
٨٩ ص
(١٩)
فصل دوم شیوه بیان قرآنی
٩٧ ص
(٢٠)
سهل و ممتنع
٩٧ ص
(٢١)
جمع بین معانی متعدد
٩٨ ص
(٢٢)
زبان خاص قرآن
١٠١ ص
(٢٣)
جمع میان ایجاز و ایفاء
١٠٦ ص
(٢٤)
رعایت فهم عامه در کنار اقناع خاصه
١٠٨ ص
(٢٥)
کاربرد استعاره، مجاز و کنایه
١١٠ ص
(٢٦)
فصل سوم ترجمه قرآن
١١١ ص
(٢٧)
اشاره
١١١ ص
(٢٨)
سؤال اول؛
١١١ ص
(٢٩)
سؤال دوم؛
١١١ ص
(٣٠)
سؤال سوم؛
١١١ ص
(٣١)
تعریف ترجمه
١١٢ ص
(٣٢)
شیوه ترجمه
١١٣ ص
(٣٣)
سه ویژگی اساسی قرآن
١١٦ ص
(٣٤)
اهمیت ترجمه
١١٧ ص
(٣٥)
دلایل مخالفان ترجمه قرآن
١١٨ ص
(٣٦)
فتاوی علما
١٢٦ ص
(٣٧)
احکام فقهی متن ترجمه قرآن
١٣٤ ص
(٣٨)
ترجمه قرآن یک رسالت است
١٤١ ص
(٣٩)
سابقه ترجمه در اسلام
١٤٣ ص
(٤٠)
چگونگی ترجمه قرآن
١٤٩ ص
(٤١)
نمونههایی از ترجمههای غلط
١٥٢ ص
(٤٢)
آمار اجمالی ترجمههای قرآن
١٥٥ ص
(٤٣)
فصل چهارم پیدایش تفسیر
١٦١ ص
(٤٤)
عصر رسالت
١٦١ ص
(٤٥)
آیا پیامبر تمامی قرآن را تفسیر کرده است؟
١٦٤ ص
(٤٦)
حجم تفاسیر بر جای مانده از پیامبر
١٦٨ ص
(٤٧)
شیوه پیامبر در بیان مفاهیم قرآن
١٦٩ ص
(٤٨)
نمونههای تفسیر مأثور از پیامبر
١٧٦ ص
(٤٩)
فصل پنجم تفسیر در دوران صحابه
١٨٧ ص
(٥٠)
صحابه مفسر
١٩٤ ص
(٥١)
ارزش تفسیر صحابی
٢٧٥ ص
(٥٢)
آیا حدیث منقول از صحابه، سخن پیامبر به شمار میرود؟
٢٧٩ ص
(٥٣)
ویژگی تفاسیر صحابه
٢٨٤ ص
(٥٤)
فصل ششم تفسیر در عصر تابعان
٢٨٧ ص
(٥٥)
اشاره
٢٨٧ ص
(٥٦)
مدارس تفسیر
٢٨٨ ص
(٥٧)
چهرههای بارز تابعان
٢٩٢ ص
(٥٨)
ارزش تفاسیر تابعان
٣٨٦ ص
(٥٩)
ویژگی تفسیر تابعان
٣٩٤ ص
(٦٠)
منابع تفسیر در عصر تابعان
٤٠٨ ص
(٦١)
فصل هفتم مفسران نامی پس از تابعان
٤١٣ ص
(٦٢)
اشاره
٤١٣ ص
(٦٣)
1 ضحاک
٤١٣ ص
(٦٤)
2 شهر بن حوشب
٤١٤ ص
(٦٥)
3 سدّی کبیر
٤١٥ ص
(٦٦)
4 ابن ابی نجیح
٤١٦ ص
(٦٧)
5 واصل بن عطاء
٤١٦ ص
(٦٨)
6 عطاء خراسانی
٤١٧ ص
(٦٩)
7 ابو نضر کلبی
٤١٧ ص
(٧٠)
8 ابو حمزه ثمالی
٤١٨ ص
(٧١)
9 شبل بن عباد
٤١٩ ص
(٧٢)
10 ابن جریج
٤١٩ ص
(٧٣)
11 یحیی بن کثیر
٤٢٠ ص
(٧٤)
12 مقاتل بن حیّان
٤٢٠ ص
(٧٥)
13 مقاتل بن سلیمان
٤٢٠ ص
(٧٦)
14 معمر
٤٢١ ص
(٧٧)
15 ابو جارود
٤٢٢ ص
(٧٨)
16 شعبه
٤٢٢ ص
(٧٩)
17 ورقاء بن عمرو
٤٢٣ ص
(٨٠)
18 سفیان ثوری
٤٢٣ ص
(٨١)
19 ابن عیینه
٤٢٤ ص
(٨٢)
20 ابن زید
٤٢٤ ص
(٨٣)
21 ابو معاویه
٤٢٥ ص
(٨٤)
22 سدّی صغیر
٤٢٦ ص
(٨٥)
23 وکیع
٤٢٦ ص
(٨٦)
24 ابن کیسان اصمّ
٤٢٧ ص
(٨٧)
25 فرّاء
٤٢٧ ص
(٨٨)
26 ابو منذر کلبی
٤٢٨ ص
(٨٩)
27 روح بن عباده
٤٢٨ ص
(٩٠)
28 یزید بن هارون
٤٢٨ ص
(٩١)
29 صنعانی
٤٢٩ ص
(٩٢)
30 فریابی
٤٢٩ ص
(٩٣)
31 قبیصة بن عامر
٤٣٠ ص
(٩٤)
32 ابو حذیفه
٤٣٠ ص
(٩٥)
33 جبّائی
٤٣٠ ص
(٩٦)
34 عیاشی
٤٣١ ص
(٩٧)
35 ابو مسلم
٤٣١ ص
(٩٨)
36 قمی
٤٣٢ ص
(٩٩)
37 رمّانی
٤٣٢ ص
(١٠٠)
فصل هشتم نقش اهل بیت در تفسیر
٤٣٣ ص
(١٠١)
اشاره
٤٣٣ ص
(١٠٢)
عترت کنار قرآن
٤٣٣ ص
(١٠٣)
نکات حدیث ثقلین
٤٣٥ ص
(١٠٤)
نقش اهل بیت در تفسیر
٤٤٦ ص
(١٠٥)
در هم آمیختگی تفاسیر نقلی
٤٤٧ ص
(١٠٦)
جعل حدیث از زبان ائمه
٤٥٥ ص
(١٠٧)
نمونههایی از تفاسیر معتبر منقول از اهل بیت
٤٦٣ ص
 
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص

تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٤٨٩


اختیار کرده‌اند. عده‌ای گفته‌اند اگر کسی با یک یا چند لفظ زن خود را در حال طهارت دو یا سه بار طلاق دهد کاری حرام و نافرمانی کرده و گناهکار است. در میان فقها کسانی همچون ابو حنیفه و پیروانش و مالک می‌گویند: این گونه طلاق حرام است، ولی واقع می‌شود» [١].
خلاصه آنکه شافعی و احمد این گونه طلاق را بدعت نمی‌دانند و لذا اجازه می‌دهند که سه طلاق با یک لفظ واقع شود؛ هر چند طلاق دوم و سوم عدّه نداشته باشد. اما ابو حنیفه و مالک معتقدند که این گونه طلاق بدعت و گناه است، ولی واقع می‌شود و اثر آن هم بر آن مترتب می‌گردد. [٢] به هر حال مذاهب چهار گانه اتفاق نظر دارند که سه طلاق با لفظ واحد واقع می‌شود.
جزیری می‌گوید: «اگر مردی همسر خود را سه بار با یک لفظ طلاق بدهد به این شکل که بگوید: أنت طالق ثلاثا، از نظر مذاهب چهارگانه لازم است به این عدد ملتزم باشد، رأی جمهور فقها هم همین است» [٣].
این حکم از جمله مواردی است که فقهای دیگر مذاهب در خصوص آن با صریح کتاب خدا مخالفت ورزیده‌اند؛ با این پندار که سنت، این حکم را تأیید می‌کند و به گمان خود یا نص قرآن را تأویل کرده و یا نسخ شده می‌دانند، جز فقهای پیرو مکتب اهل بیت علیهم السّلام که در هیچ موردی با کتاب خدا مخالفت نورزیده‌اند و به سنت صحیح وارد از طرق اهل بیت علیهم السّلام هم عمل کرده‌اند. ائمه اهل بیت بارها تکرار کرده‌اند که این گونه طلاق (سه طلاق با یک لفظ) مخالف صریح قرآن است و آنچه با قرآن مخالف باشد باطل است و باید به دور افکنده شود؛ چون آیه «فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ» شامل طلاق دوم و سوم می‌شود، که هر یک برای امکان عدّه مجدد واقع نشده‌اند؛ زیرا عده نخست فقط برای طلاق اول است نه غیر آن.

[١] ر. ک: الخلاف، ج ٢، ص ٢٢٤، م ٢ و ص ٢٢٦، م ٣.
[٢] ر. ک: سنن نسائی، ج ٦، ص ١١٦، حاشیه.
[٣] الفقه علی المذاهب الاربعه، ج ٤، ص ٣٤١، ولی در کتاب «مسائل الامام احمد بن حنبل» که ابو داوود سجستانی، صاحب سنن آن را جمع‌آوری کرده است، در ص ١٦٩ چنین آمده است: «ابو داوود می‌گوید: از احمد شنیدم که وقتی از او درباره مردی سؤال شد که با یک لفظ سه بار زنش را طلاق داده است، این طلاق را تأیید نکرد»، ولی در ص ١٧٣ وقتی درباره دختر باکره‌ای سؤال شد که سه بار در یک مجلس طلاق داده شده است گفت: «هر سه طلاق واقع شده و تا همسر دیگری اختیار نکند، بر شوهر اول حلال نخواهد شد».