است. [١] کشّی می‌گوید: «علقمه فقیه در دین، قاری قرآن و عالم به فرائض بود؛ در جنگ صفین شرکت جست و یکی از پاهایش آسیب دید که از آن ناحیه می‌لنگید.
برادرش حارث نیز فقیهی جلیل القدر بود و برادر دیگرش ابیّ بن قیس در جنگ صفین به شهادت رسید» [٢].
علقمه از جمله ثقات ده‌گانه‌ای است که از اصحاب خاص امیر مؤمنان علیه السّلام شمرده می‌شوند. ثقة الاسلام کلینی در کتاب «الرسائل» از علی بن ابراهیم قمی نقل می‌کند:
«امیر مؤمنان علیه السّلام پس از بازگشت از جنگ نهروان نامه‌ای نوشت و در آن موضع خود را نسبت به حکومت بر مؤمنان بیان داشت و اصحاب ثقه و مقرب خود را بر آن گواه گرفت و به کاتب خود عبیداللّه بن ابو رافع [٣] دستور داد که آن را در اجتماع بر مردم بخواند.- می‌گوید:- حضرت کاتب خود عبیداللّه بن ابو رافع را خواست و به او فرمود:
ده نفر از افراد مورد اعتماد مرا فراخوان. گفت: نام آنان را بفرمایید. حضرت فرمود:
اصبغ بن نباته، ابو طفیل عامر بن واثله کنانی، زرّ بن حبیش اسدی، جویریة بن مسهّر عبدی، خندف بن زهیر اسدی، حارثة بن مضرب همدانی، حارث بن عبد اللّه اعور همدانی (مصباح نخعی)، [٤] علقمة بن قیس، کمیل بن زیاد و عمیر بن زراره. آنگاه، آنان بر حضرت وارد شدند» [٥].

[١] رجال شیخ طوسی، ص ٥٠، شماره، ٧٢ و ص ٥٣، شماره ١١٥. شیخ در رجال گفته است: «او و برادرش ابیّ بن قیس در صفین به شهادت رسیدند». این مطلب را ابن داوود نیز در کتاب خود، ص ١٣٤، شماره ١٠٠٧ از شیخ نقل کرده می‌افزاید: «او و برادرش». علامه نیز در «خلاصه»، ص ١٢٩، شماره ٥ این مطلب را آورده است. به نظر ما «واو» در نسخه شیخ زاید است و ناسخان کتاب، آن را اضافه کرده‌اند؛ زیرا علقمه در صفین شهید نشد بلکه پایش آسیب دید و در سال ٦٢ یا ٧٢ وفات یافت و آنکه در صفین به شهادت رسیده، برادرش ابیّ بن قیس بوده است. بنابراین عبارت صحیح باید چنین باشد: «قتل بصفین أخوه أبیّ بن قیس» در جنگ صفین برادرش أبیّ بن قیس شهید شد. و اللّه العاصم.
[٢] رجال کشی، چاپ نجف، ص ٩٣، شماره‌های ٣٦، ٣٧ و ٣٨.
[٣] ابو رافع پدر عبیداللّه خود، کاتب پیامبر صلّی اللّه علیه و آله بود.
[٤] این اسم در چاپ نجف آمده است، ولی در نسخه صاحب وسائل وجود ندارد، که همین نسخه صاحب وسائل هم صحیح است؛ زیرا او اضافه بر ده نفر است و در اصحاب حضرت کسی را با این نام سراغ نداریم ولی در عبارت مامقانی؛ علقمه را این گونه توصیف کرده است: «و مصباح النخع علقمة بن قیس» و این از زیباترین اوصافی است که امیر مؤمنان علیه السّلام او را با این صفت یاد کرده است. ر. ک: تنقیح المقال، ج ٢، ص ٢٥٩، شماره ٨٠٧١.
[٥] سید بن طاووس، کشف المحجه، ص ١٧٤- ١٧٣. شیخ حر عاملی در وسائل الشیعه، ج ٣٠، ص ٢٣٥- ٢٣٤ در فایده هفتم از خاتمه کتاب این روایت را نقل کرده است.