تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٤٢٢ - ١٦ شعبه

زیاد بن منذر همدانی کوفی خارفی؛ بخاری درگذشت او را بین سال‌های ١٥٠ تا ١٦٠ دانسته است. او از بسیاری از تابعان مانند عطیّه عوفی، اصبغ بن نباته، حسن بصری و عبد اللّه بن حسن روایت کرده است.
او تفسیری دارد که از امام باقر علیه السّلام روایت کرده و این تفسیر در تفسیر قمی آمده است. طبرسی و دیگران نیز از ابو جارود روایت کرده‌اند.
او نخست در زمره خواص امام باقر علیه السّلام و سپس امام صادق علیه السّلام بود، ولی پس از قیام زید بن علی از هواداران او گردید و از امام صادق علیه السّلام کناره گرفت و در این راه به اندازه‌ای گستاخانه رفتار کرد که مورد نفرت و نفرین حضرت قرار گرفت. او با لقب «سرحوب» (حیوان نابینای دریایی) شهرت یافت و فرقه «سرحوبیّه- زیدیه» منتسب به اوست. رجالیان عامه و خاصه او را- در نقل حدیث- ضعیف شمرده‌اند. [٢]

شعبة بن حجاج بن ورد ازدی بصری (متوفای ١٦٠) از تابعان تابعان و از محدثان و محققان بزرگ به شمار می‌رود.
شعبه اول کسی بود که تدوین حدیث کرد و از احوال محدثان گزارش‌هایی تهیه نمود. مشایخ و بزرگان فقه و حدیث از او روایت دارند و بر وثاقت و اتقان او اتفاق نظر دارند. شافعی می‌گوید: «اگر شعبه نبود روایت حدیث در عراق شناخته نمی‌شد». احمد بن حنبل می‌گوید: «شعبه خود امتی بود». حاکم می‌گوید: «شعبه پیشوای پیشوایان در حدیث بود». او از دو نفر صحابی (انس بن مالک و