تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ١٩٤ - صحابه مفسر

و از دیگران می‌پرسد و وقتی ابن عباس- که ترجمان قرآن است- معنای «فاطر» را نمی‌دانست مگر بعد از آنکه از دیگران شنید، تکلیف دیگر صحابه روشن است! شکی نیست بسیاری از آنان به معنای اجمالی و ابتدایی آیه اکتفا می‌نمودند؛ مثلا همین قدر که بدانند آیه مبارکه «وَ فاکِهَةً وَ أَبًّا» [١] در صدد بر شمردن نعمت‌هایی است که خداوند به بندگانش ارزانی داشته است، برایشان کافی بود، و وقتی مقصود آیه روشن و آشکار بود دیگر خود را برای فهم معنای تفصیلی آن، به زحمت نمی‌انداختند» [٢].

صحابه مفسر

چهار تن از صحابه به تفسیر قرآن شهره‌اند و پنجمی ندارند؛ اینان عبارتند از:
١. امیر مؤمنان امام علی بن ابی طالب علیه السّلام که سرآمد و داناترین آنان است؛ ٢. عبد اللّه بن مسعود؛ ٣. ابیّ بن کعب؛ ٤. عبد اللّه بن عباس که از نظر سن کوچک‌ترین آنان است، ولی در رواج تفسیر از دیگران جلوتر است.
از دیگر صحابه جز اندکی آثار تفسیری چیزی بر جای نمانده است.
جلال الدین سیوطی می‌گوید: «ده نفر از صحابه به تفسیر شهرت یافته‌اند:
خلفای چهارگانه، ابن مسعود، ابن عباس، ابیّ بن کعب، زید بن ثابت، ابو موسی اشعری و عبد اللّه بن زبیر. البته از خلفا آنکه از او بیشتر روایت شده علی بن ابی طالب است و تفاسیر روایت شده از دیگر خلفا به غایت اندک است» [٣].
ذهبی می‌گوید: «غیر از افراد یاد شده تعداد دیگری از صحابه هم درباره تفسیر قرآن سخن گفته‌اند؛ همچون انس بن مالک، ابو هریره، عبد اللّه بن عمر، جابر بن عبد اللّه، عبد اللّه بن عمرو بن عاص و عایشه. البته تفسیر به دست آمده از اینان بسیار کم است. ده نفر از صحابه هم که به تفسیر شهرت یافته‌اند، مقدار

---

[١] عبس ٨٠: ٣١.
[٢] التفسیر و المفسرون، ج ١، ص ٣٥.
[٣] الاتقان، ج ٤، ص ٢٠٤.