تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٤٢٩ - ٣٠ فریابی

آفاق بود. کسان بسیاری از او بهره گرفته‌اند، از جمله: احمد بن حنبل و ابن المدینی.
او به امانت و وثاقت وصف شده است. [١]

٢٩. صنعانی‌

عبد الرزاق بن همّام بن نافع حمیری (متوفای ٢١١) از محدثان و مفسران به نام است. او از اهالی صنعای یمن و از دست پروردگان معمر بن راشد (متوفای ١٥٣) می‌باشد که از حافظان بزرگ حدیث و تفسیر و قرآن کریم بوده و افتخار شاگردی قتاده را داشته است. عبد الرزاق، تفسیر را از همین استاد فرزانه و نیز عبد الملک بن جریج و سفیان بن عیینه و دیگر تابعان بزرگ گرفته است.
احمد بن حنبل و یحیی بن معین و دیگر بزرگان اهل حدیث از او روایت کرده‌اند. او دارای دو کتاب جامع و باارزش است: «الجامع الکبیر فی الحدیث» و کتاب «تفسیر» که به تحقیق و استخراج دکتر عبد المعطی امین قلعجی در بیروت به چاپ رسید. [٢]
شمس الدین داوودی درباره او می‌گوید: «عبد الرزاق، حافظ احادیث معمر بن راشد بود». همگان او را موثق دانسته و در صحاح ستّه از او روایت کرده‌اند.
تنها «تشیع» را بر وی خرده گرفته‌اند، ولی در تشیع نیز افراطگر نبود؛ بلکه علی علیه السّلام را دوست می‌داشت و دشمنان او را دشمن می‌دانست و از آنان نفرت داشت. [٣]
ذهبی می‌گوید: «او از منابع سرشار علمی به شمار می‌رفت» [٤]. تفسیر او از منابع طبری و دیگر ارباب تفسیر نقلی است که فراوان از آن نقل کرده‌اند.

٣٠. فریابی‌

ابو عبد اللّه محمد بن یوسف بن واقد فریابی (متوفای ٢١٢) مفسر و محدث و تعلیم

---

[١] تاریخ التراث العربی، مجلد اول، ج ١، ص ٩٢. معجم المفسرین، ج ٢، ص ٧٣٩. تهذیب التهذیب، ج ١١، ص ٣٦٦.
[٢] طالقانی، تاریخ تفسیر، ص ١٥٧.
[٣] طبقات المفسرین، ج ١، ص ٢٩٦، شماره ٢٧٨.
[٤] میزان الاعتدال، ج ٢، ص ٦٠٩، شماره ٥٠٤٢. تذکرة الحفاظ، ج ١، ص ٣٦٤، شماره ٣٥٧. تهذیب التهذیب، ج ٦، ص ٣١٠، شماره ٦٠٨.