تفسیر و مفسران
(١)
جلد اول
١٣ ص
(٢)
پیشگفتار
١٣ ص
(٣)
فصل اول تفسیر
١٧ ص
(٤)
تعریف تفسیر
١٧ ص
(٥)
دلیل نیاز به تفسیر
١٨ ص
(٦)
تفسیر در نگاه بدر الدین زرکشی
٢١ ص
(٧)
تفاوت تفسیر و تأویل
٢٢ ص
(٨)
تأویل در لغت
٢٣ ص
(٩)
معانی تأویل
٢٤ ص
(١٠)
نمونه آیاتی که متضمن مفاهیم عام است
٢٧ ص
(١١)
ضابطه و ملاک تأویل
٢٨ ص
(١٢)
دیدگاههایی درباره تأویل
٣٣ ص
(١٣)
آیا تفسیر توفیقی است؟
٥٠ ص
(١٤)
شرایط مفسر
٥٥ ص
(١٥)
انواع تفسیر
٦٠ ص
(١٦)
تفسیر به رأی
٦٣ ص
(١٧)
حجیت ظواهر قرآن
٨٤ ص
(١٨)
نسبتی ناروا به فقهای اخباری
٨٩ ص
(١٩)
فصل دوم شیوه بیان قرآنی
٩٧ ص
(٢٠)
سهل و ممتنع
٩٧ ص
(٢١)
جمع بین معانی متعدد
٩٨ ص
(٢٢)
زبان خاص قرآن
١٠١ ص
(٢٣)
جمع میان ایجاز و ایفاء
١٠٦ ص
(٢٤)
رعایت فهم عامه در کنار اقناع خاصه
١٠٨ ص
(٢٥)
کاربرد استعاره، مجاز و کنایه
١١٠ ص
(٢٦)
فصل سوم ترجمه قرآن
١١١ ص
(٢٧)
اشاره
١١١ ص
(٢٨)
سؤال اول؛
١١١ ص
(٢٩)
سؤال دوم؛
١١١ ص
(٣٠)
سؤال سوم؛
١١١ ص
(٣١)
تعریف ترجمه
١١٢ ص
(٣٢)
شیوه ترجمه
١١٣ ص
(٣٣)
سه ویژگی اساسی قرآن
١١٦ ص
(٣٤)
اهمیت ترجمه
١١٧ ص
(٣٥)
دلایل مخالفان ترجمه قرآن
١١٨ ص
(٣٦)
فتاوی علما
١٢٦ ص
(٣٧)
احکام فقهی متن ترجمه قرآن
١٣٤ ص
(٣٨)
ترجمه قرآن یک رسالت است
١٤١ ص
(٣٩)
سابقه ترجمه در اسلام
١٤٣ ص
(٤٠)
چگونگی ترجمه قرآن
١٤٩ ص
(٤١)
نمونههایی از ترجمههای غلط
١٥٢ ص
(٤٢)
آمار اجمالی ترجمههای قرآن
١٥٥ ص
(٤٣)
فصل چهارم پیدایش تفسیر
١٦١ ص
(٤٤)
عصر رسالت
١٦١ ص
(٤٥)
آیا پیامبر تمامی قرآن را تفسیر کرده است؟
١٦٤ ص
(٤٦)
حجم تفاسیر بر جای مانده از پیامبر
١٦٨ ص
(٤٧)
شیوه پیامبر در بیان مفاهیم قرآن
١٦٩ ص
(٤٨)
نمونههای تفسیر مأثور از پیامبر
١٧٦ ص
(٤٩)
فصل پنجم تفسیر در دوران صحابه
١٨٧ ص
(٥٠)
صحابه مفسر
١٩٤ ص
(٥١)
ارزش تفسیر صحابی
٢٧٥ ص
(٥٢)
آیا حدیث منقول از صحابه، سخن پیامبر به شمار میرود؟
٢٧٩ ص
(٥٣)
ویژگی تفاسیر صحابه
٢٨٤ ص
(٥٤)
فصل ششم تفسیر در عصر تابعان
٢٨٧ ص
(٥٥)
اشاره
٢٨٧ ص
(٥٦)
مدارس تفسیر
٢٨٨ ص
(٥٧)
چهرههای بارز تابعان
٢٩٢ ص
(٥٨)
ارزش تفاسیر تابعان
٣٨٦ ص
(٥٩)
ویژگی تفسیر تابعان
٣٩٤ ص
(٦٠)
منابع تفسیر در عصر تابعان
٤٠٨ ص
(٦١)
فصل هفتم مفسران نامی پس از تابعان
٤١٣ ص
(٦٢)
اشاره
٤١٣ ص
(٦٣)
1 ضحاک
٤١٣ ص
(٦٤)
2 شهر بن حوشب
٤١٤ ص
(٦٥)
3 سدّی کبیر
٤١٥ ص
(٦٦)
4 ابن ابی نجیح
٤١٦ ص
(٦٧)
5 واصل بن عطاء
٤١٦ ص
(٦٨)
6 عطاء خراسانی
٤١٧ ص
(٦٩)
7 ابو نضر کلبی
٤١٧ ص
(٧٠)
8 ابو حمزه ثمالی
٤١٨ ص
(٧١)
9 شبل بن عباد
٤١٩ ص
(٧٢)
10 ابن جریج
٤١٩ ص
(٧٣)
11 یحیی بن کثیر
٤٢٠ ص
(٧٤)
12 مقاتل بن حیّان
٤٢٠ ص
(٧٥)
13 مقاتل بن سلیمان
٤٢٠ ص
(٧٦)
14 معمر
٤٢١ ص
(٧٧)
15 ابو جارود
٤٢٢ ص
(٧٨)
16 شعبه
٤٢٢ ص
(٧٩)
17 ورقاء بن عمرو
٤٢٣ ص
(٨٠)
18 سفیان ثوری
٤٢٣ ص
(٨١)
19 ابن عیینه
٤٢٤ ص
(٨٢)
20 ابن زید
٤٢٤ ص
(٨٣)
21 ابو معاویه
٤٢٥ ص
(٨٤)
22 سدّی صغیر
٤٢٦ ص
(٨٥)
23 وکیع
٤٢٦ ص
(٨٦)
24 ابن کیسان اصمّ
٤٢٧ ص
(٨٧)
25 فرّاء
٤٢٧ ص
(٨٨)
26 ابو منذر کلبی
٤٢٨ ص
(٨٩)
27 روح بن عباده
٤٢٨ ص
(٩٠)
28 یزید بن هارون
٤٢٨ ص
(٩١)
29 صنعانی
٤٢٩ ص
(٩٢)
30 فریابی
٤٢٩ ص
(٩٣)
31 قبیصة بن عامر
٤٣٠ ص
(٩٤)
32 ابو حذیفه
٤٣٠ ص
(٩٥)
33 جبّائی
٤٣٠ ص
(٩٦)
34 عیاشی
٤٣١ ص
(٩٧)
35 ابو مسلم
٤٣١ ص
(٩٨)
36 قمی
٤٣٢ ص
(٩٩)
37 رمّانی
٤٣٢ ص
(١٠٠)
فصل هشتم نقش اهل بیت در تفسیر
٤٣٣ ص
(١٠١)
اشاره
٤٣٣ ص
(١٠٢)
عترت کنار قرآن
٤٣٣ ص
(١٠٣)
نکات حدیث ثقلین
٤٣٥ ص
(١٠٤)
نقش اهل بیت در تفسیر
٤٤٦ ص
(١٠٥)
در هم آمیختگی تفاسیر نقلی
٤٤٧ ص
(١٠٦)
جعل حدیث از زبان ائمه
٤٥٥ ص
(١٠٧)
نمونههایی از تفاسیر معتبر منقول از اهل بیت
٤٦٣ ص
 
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص

تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٤٧٥


روا نباشد و احساس گناه یا کوتاهی در انجام وظیفه می‌نمودند؛ این دو آیه، تنها برای رفع این توهم نازل گردید تا مسلمانان در انجام وظیفه واجب، احساس گناه نکنند؛ لذا با واجب بودن دو تکلیف یاد شده منافاتی ندارد.
٢. آیه بیانگر مشروعیت نماز دو رکعتی در حال سفر است که سیره عملی رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و مسلمانان صدر اسلام و نیز امامان معصوم بر همین منوال بوده است و هیچ یک از آنان، نماز را در سفر چهار رکعتی نخوانده است. بنابراین به مقتضای قواعد علم اصول، اتمام در سفر (چهار رکعت خواندن) فاقد مشروعیت است؛ زیرا نماز عبادتی است توقیفی که باید حکم آن از طرف خدا و رسول بیان شود و مشروع بودن چهار رکعت خواندن نماز در سفر- به عنوان تخییر در قصر و اتمام، چنان که میان عامه شهرت دارد- خلاف سیره و دستور پیامبر است و هر گاه شک کنیم- که آیا تعیین یا تخییر است- چنین شکی، شک در تکلیف در مقام امتثال است و مقتضای قواعد در این حالت احتیاط کردن است که همان دو رکعت خواندن نماز باشد، چون در مشروعیت بیش از دو رکعت شک داریم و عبادت، با شک در مشروعیت آن، روا نیست و نامشروع است.
٣. امام به شرط موجود در آیه (وجود خوف) اشاره نکرده‌اند. گویا امام چنین فهمیده‌اند که ترس و بیم، خود، موضوعی مستقل است و ربطی به موضوع سفر ندارد و قید برای آن نیست. بنابراین تنها یک مجوز برای دو رکعتی خواندن نماز است و سفر هم یک مجوز دیگر است که این دو، ربطی به هم دیگر ندارند؛ در نتیجه هر چند ظاهر آیه تقیید را نشان می‌دهد و اینکه یکی از این دو، قید دیگری است، ولی سیره عملی پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و اصحاب و دیگر پیشوایان، ما را به جدایی آن دو از یک دیگر رهنمون می‌کند که هر یک از آنها موضوعی مستقل برای جواز دو رکعت خواندن نماز است. امام علیه السّلام هم همین را فهمیده‌اند، و فهم امام به انضمام سیره عملی پیامبر صلّی اللّه علیه و آله برای ما حجت است.
در این آیه نیز ملاحظه می‌شود که امام علیه السّلام راه فهم و برداشت دقیق از آیه را ارائه کرده است و می‌توان با دقت در ظرافت‌های به کار رفته در آیه و مقایسه میان یک آیه و آیه دیگر، به هدف نهایی یک آیه پی برد. کوتاه سخن اینکه امامان معصوم هر گاه