تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٢١٧ - صحابه مفسر

احادیث رسیده در این باب، یا از اوست و یا به وسیله شاگردانش نقل شده است.
وی مورد توجه عموم مسلمانان به ویژه بزرگان و پیشوایان دین- چه صحابه و چه معاصران و چه آنان که بعد از او در طول زمان آمده‌اند- بوده است و نام او بیشتر از هر چیز بر تارک همه کتب تفسیر می‌درخشد و اختلاف در اصول و روش‌ها و تنوع شیوه‌ها و دیدگاه‌های سیاسی و مذهبی، تأثیری بر این درخشش نداشته است.
دکتر صاوی می‌گوید: «شاید فزونی حدیث‌های دروغین و جعلی که به وی نسبت داده شده را بتوان نشانه‌ای بر ارج و بزرگواری وی در دیده جعل کنندگان دانست که تمایل فراوان داشته‌اند کالای خود را با نام و نشان فردی که رواج علمی دارد، عرضه کنند» [١].

روش ابن عباس در تفسیر

اشاره

ابن عباس پرورش یافته تمام عیار مکتب امیر مؤمنان علیه السّلام است. او دانش تفسیر را نزد امام فرا گرفت؛ لذا در تفسیر قرآن و استنباط مفاهیم آن، از شیوه‌ای درست پیروی نموده است. وی در تفسیر قرآن و فهم معانی آن بر شیوه سلف صالح که اساس آن بر پایه‌هایی استوار بنا نهاده شده بود راه می‌پیمود و هرگز منحرف نگردید.
او ویژگی‌های روش خود را در تفسیر قرآن این گونه بیان می‌دارد: «تفسیر چهار گونه است: نخست آن نوع که عرب با بهره‌گیری از زبان خویش می‌فهمد. دوم گونه‌ای که هیچ فردی در ندانستن آن معذور نیست. سوم آن گونه که تنها دانشمندان می‌دانند و چهارم آنکه کسی جز خداوند از آن آگاهی ندارد» [٢].
در روایت دیگری از وی همین ویژگی‌ها را با بیانی رسا شرح می‌دهد: پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «قرآن بر چهار بخش نازل شده: ١. آیه‌های مربوط به حلال و حرام که از هیچ کس در ندانستن آن عذری پذیرفته نیست، ٢. آیاتی که عرب به یاری زبان خود درک می‌کند، ٣. آیاتی که دانشمندان توانایی تفسیر آن را دارند، ٤. آیه‌های متشابه (مبهمی) که جز پروردگار از تفسیر آن آگاهی ندارد» [٣].

---

[١] مناهج فی التفسیر، ص ٤١.
[٢] طبری، جامع البیان، ج ١، ص ٢٦.
[٣] همان.