قرآن روی می‌آورد و به گونه‌ای به قرآن استناد می‌کند که یقین دارد مقصود آیه آن نیست؛ مثلا کسی که مردم را به مجاهده با سرکشی نفس فرا می‌خواند و این آیه را تلاوت می‌کند: «اذْهَبْ إِلی فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغی [١] و در همین حال به قلب خودش اشاره می‌کند تا به مخاطب بفهماند که مراد از فرعون در آیه، قلب است. این گونه استدلال را بعضی از وعاظ برای تحسین (زیبا سازی) کلام و تشویق مخاطب در راستای هدفی درست، به کار می‌گیرند، ولی این کار مردود است؛ زیرا نوعی به کار گرفتن قیاس در لغت است که فرقه باطنیه (از پیروان تصوف) در راستای اهدافی پلید، به منظور فریفتن مردم و فراخواندن آنان به آرای باطل خویش به کار می‌برند و قرآن را مطابق نظر و مذهب خویش بر اموری تطبیق می‌دهند که خود به طور قطع می‌دانند مراد قرآن نیست. آنچه ذکر شد یکی از دو وجه تفسیر به رأی ممنوع است.
وجه دوّم تفسیر به رأی این است که فرد، صرفا به ظاهر عربی قرآن در مقام تفسیر بسنده کند و آیاتی را که مربوط به الفاظ مشکل قرآن است یا مشتمل بر واژه‌های مبهم و چند پهلو است یا در آن، فنون بلاغی از قبیل اختصار، حذف، اضمار، تقدیم و تأخیر به کار رفته است بدون توجه به سماع و نقل، تفسیر نماید. البته چنین شخصی که پایه‌های ظاهری تفسیر خویش را مستحکم نساخته و در تفسیر، تنها به ظاهر عربی قرآن بسنده نموده است خطای او فراوان خواهد بود و در زمره مفسران به رأی در خواهد آمد.
برای تفسیر ظاهر قرآن ناگزیر باید به آرا و نظرهای پیشینیان رجوع کرد (زیرا آیاتی که جز از طریق نقل، فهم آنها میسر نمی‌گردد بسیار است) تا اولا تفسیر کننده، از مواضع اشتباه بپرهیزد. و ثانیا دایره فهم و استنباط او توسعه یابد و انتظار رسیدن به ژرفای آیات، قبل از آنکه تفسیر ظاهر آیات بر پایه‌های محکمی استوار باشد انتظاری بیهوده است؛ به عنوان مثال به آیه مبارکه «وَ آتَیْنا ثَمُودَ النَّاقَةَ مُبْصِرَةً فَظَلَمُوا بِها» [٢] دقت کنید؛ کسی که به ظاهر آیه می‌نگرد گمان می‌کند کلمه «مبصرة» حال «ناقة» است و بینایی را وصف ناقه می‌گیرد، حال آنکه معنای صحیح آن «آیة مبصرة» است؛ یعنی ناقه نشانه‌ای است برای آگاهی مردم. در این آیه فن بلاغی

[١] طه ٢٠: ٢٤.
[٢] اسراء ١٧: ٥٩.