راغب اصفهانی شرایطی را برای مفسر ذکر کرده که با وجود آن، تفسیرش تفسیر به رأی- که از نظر شرع ممنوع و از نظر عقل نکوهیده است- نخواهد بود. ما در این جا به تفصیل به ذکر آن شرایط می‌پردازیم.
وی می‌گوید: «در بین مردم اختلاف است که آیا برای هر صاحب علمی گام نهادن به وادی تفسیر جایز است یا نه؟ برخی در این باره سخت‌گیری کرده و قائل شده‌اند که احدی حق تفسیر قرآن را ندارد، هر چند عالمی ادیب و دارای اطلاعات گسترده در زمینه واژه‌شناسی، فقه، نحو، اخبار و آثار باشد، چنین شخصی تنها حق دارد تفسیری ارائه کند که از دایره تفسیر مأثور از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله یا کسانی که شاهد نزول وحی بوده‌اند؛ یعنی صحابه و تابعان- که از صحابه اخذ حدیث کرده‌اند- خارج نشود. این گروه برای اثبات مدعای خویش به احادیث رسیده از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله در این باب تمسک کرده‌اند که: «هر کس قرآن را به دلخواه خویش تفسیر کند، جایگاهش در آتش است» یا «هر کس قرآن را به دلخواه (با نظر خویش) تفسیر نماید- هر چند راه صواب را پیموده باشد- بیراهه رفته» و یا «هر کس به رأی خود درباره تفسیر قرآن ابراز نظر کند کافر شده است». عده‌ای دیگر می‌گویند: هر کس دارای اطلاعات گسترده ادبی باشد مجاز است تفسیر کند، چون اندیشمندان ادیب، در شناخت اهداف صاحب اختیارند. دلیل این گروه آیه مبارکه «کِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَیْکَ مُبارَکٌ لِیَدَّبَّرُوا آیاتِهِ وَ لِیَتَذَکَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ» [١] است. برخی از محققان گفته‌اند: این دو عقیده، یکی تفریط و دیگری افراط است؛ زیرا آنکه تنها به تفسیر منقول اکتفا کند، بسیاری از نیازها را نادیده گرفته و آنکه به هر کس اجازه گام نهادن به وادی خطرناک تفسیر را بدهد دچار سر در گمی شده و عمق آیه مبارکه «لِیَدَّبَّرُوا آیاتِهِ» را درک نکرده است».
راغب در ادامه می‌گوید: «نخست لازم است بیان شود که محتوای قرآن چیست و سپس دانش‌هایی که در فهم قرآن مورد نیاز است شناخته شود. که با استعانت از خداوند به ذکر آنها می‌پردازیم: تمام شرایط اسلام و ایمان که اعتقاد به آنها از ما

[١] « [این قرآن کتاب با برکتی است که بر تو فرو فرستادیم تا در آیات آن اندیشه کنند و خردمندان پند گیرند».
ص ٣٨: ٢٩.