خواسته شده و قرآن کریم در بر دارنده آنهاست دو دسته‌اند: نخست اموری که باید بدان اعتقاد داشت که عبارتند از ایمان به خداوند و فرشتگان و کتاب‌های آسمانی و پیامبران و روز رستاخیز و ...، دوم اموری که باید بدان عمل کرد و عبارتند از شناخت احکام دین و عمل بدان.
در مقام سنجش، علم؛ نقطه آغاز، و عمل؛ نقطه فرجام کار است. چون علم بدون عمل، کامل نمی‌گردد و عمل هم بدون علم خلوص نمی‌یابد؛ لذا خداوند در سر تا سر قرآن هیچگاه این دو را جدای از هم ذکر نکرده است «وَ مَنْ یُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَ یَعْمَلْ صالِحاً» [١] و یا «وَ مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثی وَ هُوَ مُؤْمِنٌ» [٢] یا «الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ طُوبی لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ» [٣].
البته دستیابی به این دو (علم و عمل) جز به تحصیل علوم لفظی، دانش‌های عقلی و مواهب الهی میسر نخواهد گردید. نخستین علم لازم، شناخت یکایک واژه‌ها و الفاظ است که به علم لغت معروف است.
دوم، شناخت مناسبت الفاظ با یک‌دیگر که همان علم اشتقاق است.
سوم، شناخت اموری که بر لفظ عارض می‌شود؛ مانند ساختار کلمات، تصریف در صیغه‌های مختلف و حالات اعراب که علم نحو متکفل آن است.
چهارم، شناخت قرائات مختلف که با کیفیت نزول قرآن ارتباط دارد.
پنجم، شناخت اموری که قرآن درباره آنها نازل شده و شرح داستان‌هایی که در ضمن سوره‌ها آمده است؛ از قبیل سرگذشت پیامبران و امت‌های پیشین که به علم آثار و اخبار اشتهار دارد.
ششم، ذکر سنن منقول از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و کسانی که شاهد نزول وحی بوده‌اند و آنچه مورد اتفاق یا اختلاف آنهاست؛ یعنی آنچه که گاهی برای بیان مجمل است و گاهی برای تفسیر امور مبهم که در آیات مبارکه «وَ أَنْزَلْنا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَیْهِمْ» [٤]

[١] «هر کس به خداوند ایمان بیاورد و عمل صالح انجام دهد». تغابن ٦٤: ٩.
[٢] «و هر کس از مرد یا زن، عمل صالحی انجام دهد در حالی که مؤمن باشد» غافر ٤٠: ٤٠.
[٣] «آنان که ایمان آورده و اعمال صالح انجام دهند، خوشا بر احوالشان که بازگشتی نیکو دارند». رعد ١٣: ٢٩.
[٤] نحل ١٦: ٤٤.