طبری» و «الدر المنثور» و دیگر تفاسیر نقلی در همین مورد مراجعه می‌کنیم، [١] اثری از کعب الاحبار و سؤالات صحابه یا تابعان از وی به چشم نمی‌خورد. معلوم نیست احمد امین این گفته را از کجا گرفته و چه کسی او را به چنین گمانی انداخته که در دام این پندار واهی گرفتار آمده است؟! اما ادعای دیگر وی که می‌گوید: «ابن عباس با کعب الاحبار مراودت داشت و علوم کعب از طریق ابن عباس به درون جامعه مسلمانان راه یافت» [٢]، بسی واهی‌تر است و جفایی بزرگ در حق صحابی بزرگواری چون ابن عباس به شمار می‌آید؛ زیرا حتی یک روایت که در بردارنده نقل مطلبی از یهودیان توسط ابن عباس باشد وجود ندارد، تا چه رسد به مثل کعب الاحبار بی‌شخصیت و معلوم الحال! [٣] البته مستشرق معروف گلدزیهر به چند مورد که به گمان خودش ابن عباس در آن‌ها به اهل کتاب مراجعه کرده است اشاره می‌کند. شاید مستند احمد امین هم گفتار گلدزیهر باشد که بدون تحقیق و تنها به تقلید از وی در کتاب خودش آورده است. موارد استناد گلدزیهر را هم که مراجعه می‌کنیم می‌بینیم سرابی بیش نیست «کَسَرابٍ بِقِیعَةٍ یَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ ماءً» [٤]؛ مثلا روایتی را که گمان برده ابن عباس از کعب الاحبار درباره دو تعبیر قرآن «أُمُّ الْکِتابِ» و «المرجان» پرسش نموده، [٥] از طبری نقل می‌کند: «پیرمردی از مردم شام در مکه شنید که از کعب الاحبار درباره «المرجان» [٦] سؤال شد و او پاسخ داد: مرجان یعنی بسّذ» [٧]. گلدزیهر چگونه و از کجا به دست آورده که این پرسش کننده، شخصیتی بزرگ همچون ابن عباس بوده است؟! همچنین می‌گوید: طبری از شیبان چنین نقل می‌کند: «ابن عباس از

[١] ر. ک: جامع البیان، ج ٢، ص ١٩٢- ١٩٠. الدر المنثور، ج ١، ص ٢٤٢- ٢٤١. تفسیر ابن کثیر، ج ١، ص ٢٤٩- ٢٤٥.
[٢] فجر الاسلام، ص ١٦٠.
[٣] در آینده روشن خواهیم ساخت که کعب الاحبار از ساخته‌های دست معاویه است. او کعب را پرورش داد تا کرامت اسلام را خدشه‌دار سازد.
[٤] «همچون سرابی در زمینی هموار است که تشنه کام، آن را آبی می‌پندارد». نور ٢٤: ٣٩.
[٥] مذاهب التفسیر الاسلامی، ص ٨٨.
[٦] رحمان ٥٥: ٢٢.
[٧] جامع البیان، ج ٢٧، ص ٧٦. «بسّذ» با تشدید سین و باء مضموم و ذال آخر؛ واژه فارسی است که معرّب شده.
قاموس، ج ١، ص ٣٥١. در زبان فارسی با دال بی‌نقطه استعمال می‌شود، به معنای مرجان یا بیخ آن است.
لغت‌نامه دهخدا.