نهج الولايه : بررسي مستند در شناخت امام زمان عليه السلام - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ١٦ - برهان بر امكان دوام بدن عنصرى

علم و عمل عرض نيستند بلكه دو گوهر انسان سازند و نفس انسانى به پذيرفتن علم و عمل توسع و اشتداد وجودى پيدا مى كند و گوهرى نورانى مى گردد . علم سازنده و مشخص روح انسانى , و عمل سازنده و مشخص بدن انسانى در نشئات اخروى است . و انسان را بدنهاى در طول هم به وفق نشئات است و تفاوت ابدان به نقص و كمال است .

و چون روح انسان بر اثر ارتقاء و اشتداد وجودى نورى , از سنخ ملكوت و عالم قدرت و سطوت مى گردد , هر گاه طبيعتش را مسخر خود كند و بر آن غالب آيد , احكام عقول قادسه و اوصاف اسماى صقع ربوبى بر وى ظاهر گردد تا به حدى كه وعاى وجودش , وعاى وجود مجردات قاهره و بسائط نوريه دائمه گردد و متخلق به اخلاق ربوبى شود .

نتيجه بى دغدغه اى كه از اين تحقيق حاصل است امكان دوام چنين انسانى در نشأه عنصرى است . چنانكه در مقابل , انسانى كه احكام طبيعت و لوازم آن بر وى غلبه كرده است به سبب سرعت تحليل بدن عنصرى مركب , عمر كوتاهى خواهد داشت .

خواجه در تنسوخ نامه در صفت زر گويد :

اما صورت جوهر زر به هيچ چيز از كيفيات عناصر اربعه فساد نپذيرد , و هيچ قوت عنصرى او را باطل نتواند كرد , و بيشتر فلزاتى را كه با او امتزاج دهند او را بسوزاند و زر خالص بماند و غش را از او پاك گرداند . و اگر زر خالص را مدتهاى مديد در زير زمين پنهان دارند هيچ چيز از او كم نگردد و لون آن متغير نشود به خلاف جواهر ديگر .

و در صفت نقره گويد : نقره زر است اما پايندگى آن چندان نيست كه از آن زر , و زود به داروها سوخته و ناچيز گردد , و در زمين به روزگار دراز خاكستر شود .